Η σύναξη των αρχαγγέλων στη μνημειακή βυζαντινή ζωγραφική

see the original item page
in the repository's web site and access all digital files if the item*

2009 (EN)
The assembly of the archangels in byzantine monumental painting
Η σύναξη των αρχαγγέλων στη μνημειακή βυζαντινή ζωγραφική

Παπαδόπουλος, Αναστάσιος Εμμανουήλ

Η εργασία πραγματεύεται ένα όχι επαρκώς μελετημένο θέμα της βυζαντινής εικονογραφίας, αυτό της Σύναξης των Ασωμάτων.Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται λεπτομερής κατάλογος των μνημείων στα οποία απαντά η παράσταση της Σύναξης, που διαιρούνται σε δύο διαφορετικούς κύκλους. Ο πρώτος κύκλος αφορά τα μνημεία στα οποία η παράσταση εντάσσεται στον αφηγηματικό κύκλο των θαυμάτων των Αρχαγγέλων και αποτελείται από εικοσιένα μνημεία. Ο δεύτερος κύκλος αφορά τα μνημεία στα οποία η παράσταση εντάσσεται στο εικονογραφικό πρόγραμμα ως ανεξάρτητη και μεμονωμένη σκηνή, χωρίς να αποτελεί μέρος κάποιου εικονογραφικού κύκλου, σε αυτή την περίπτωση εντοπίστηκαν δεκαέξι παραδείγματα. Το δεύτερο μέρος της παρούσας μελέτης εξετάζει αρχικά τις πηγές και την προέλευση του θέματος, το οποίο αποτελεί μέρος μιας παλαιότατης απόκρυφης λογοτεχνικής παράδοσης που φέρει τον τίτλο Αποκάλυψις Μωυσέως. Στη συνέχεια αναλύονται τα επιμέρους χαρακτηριστικά που συνθέτουν την παράσταση, τα οποία είναι η Imago Clipeata, ο Χριστός Εμμανουήλ και η αυλική ενδυμασία των Αρχαγγέλων. Όλα τα παραπάνω συνδέονται μεταξύ τους μέσα από τις ζυμώσεις που λαμβάνουν χώρα κατά την ταραγμένη περίοδο της εικονομαχίας, μετά από την οποία πιστεύουμε πως σχηματίζεται το εικονογραφικό θέμα της Σύναξης των Αρχαγγέλων. Στο σχετικό με το Θρίαμβο της Ορθοδοξίας κεφάλαιο, γίνεται προσπάθεια να παραλληλιστεί το θέμα της Σύναξης των Αρχαγγέλων, σύμφωνα με το οποίο οι Αρχάγγελοι στέκονται παραταγμένοι γύρω από την Imago Clipeata με το Χριστό Εμμανουήλ, με μια σκηνή της αυλικής εθιμοτυπίας κατά την οποία οι ανώτατοι ευνούχοι σπαθαροκουβικουλάριοι στέκονται παραταγμένοι γύρω από τον ίδιο το βυζαντινό αυτοκράτορα. Γίνεται δηλαδή μια απόπειρα να παρομοιαστεί μια καθιερωμένη τελετή του επίσημου αυτοκρατορικού τυπικού με μια θρησκευτική παράσταση, αυτή της Σύναξης των Αρχαγγέλων, σύμφωνα με μια επιχειρηματολογία που αναλύεται στο σχετικό κεφάλαιο. Στην επόμενη ενότητα αναλύονται οι δύο κύκλοι μέσα στους οποίους συναντάται το θέμα της Σύναξης και επισημαίνονται κάποιες παραστάσεις οι οποίες αποτελούν εικονογραφικές εξαιρέσεις.Οι πιο σημαντικές από αυτές είναι η παράσταση του αγίου Μάρκου της Βενετίας, της αγίας Τριάδας στο Κρανίδι της Αργολίδας, του Χριστού Σωτήρα στη Βέροια, του ναού των Ταξιαρχών στη Δεσφίνα και του ναού του Σωτήρα Χριστού στη Calendžixa της Γεωργίας. Ακολουθούν τα συμπεράσματα και παράρτημα με κειμενικές και λογοτεχνικές αναφορές σχετικές με την προέλευση του θέματος. Την εργασία συνοδεύουν 66 πίνακες με σχέδια, φωτογραφίες και αναπαραστάσεις των μνημείων που εξετάζονται.
This study deals with a topic not sufficiently studied in Byzantine iconography, that of the Assembly of the Archangels. The first part gives a detailed list of monuments that involve the representation of the Assembly, which are divided into two different cycles. The first cycle regards the monuments where the depiction is placed among the narrative cycle of the miracles of the Archangels and consists of twenty-one monuments. The second cycle regards the monuments in which pictorial representation is part of the program as an independent and single scene, without being part of an iconographic cycle. In this case they were located sixteen examples. The second part of this study examines initially the sources and the origin of the subject, which is part of an old occult literary tradition, entitled Revelation of Moses. Afterwards they are analyzed the individual features that are composing the representation, which are the Imago Clipeata, Christ Emmanuel and the court costume of Archangels. All these are linked together through the fermentation taking place during the turbulent period of iconoclasm, after which we believe that takes shape the iconographical subject of the Assembly of the Archangels. In the relative with the Triumph of Orthodoxy chapter, it becomes effort to parallel the subject of the Assembly of the Archangels, according to which the Archangels stand paraded round the Imago Clipeata with Christ Emmanuel, with a scene of court etiquette where senior eunuchs spatharokouvikoularioi stand paraded round himself the Byzantine emperor. It is becoming an attempt to compare an established ritual of the official imperial standard with a religious scene, that of the Assembly of the Archangels, according to an argumentation that is discussed in the relevant chapter. In the next chapter are analyzed the two cycles within which we meet the subject of the Assembly and are pointed out certain representations that constitute iconographical exceptions.The most important of these are the depictions of St. Mark's in Venice, the church of Agia Triada in Kranidi of Argolida, the Saviour Christ in Veria, the church of the Archangels in Desfina and the temple of Christ the Saviour in Calendžixa Georgia. Finally follow the conclusions and annex with textual and literary references on the origin of the sublect. The study is accompanied by 66 tables with drawings, photographs and representations of the monuments that are examined.

Postgraduate Thesis / Μεταπτυχιακή Εργασία

Assembly synaxis
Byzantine monumental painting
Μνημειακή βυζαντινή ζωγραφική

Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (EL)
Aristotle University of Thessaloniki (EN)



Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

This record is part of 'IKEE', the Institutional Repository of Aristotle University of Thessaloniki's Library and Information Centre found at http://ikee.lib.auth.gr. Unless otherwise stated above, the record metadata were created by and belong to Aristotle University of Thessaloniki Library, Greece and are made available to the public under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0). Unless otherwise stated in the record, the content and copyright of files and fulltext documents belong to their respective authors. Out-of-copyright content that was digitized, converted, processed, modified, etc by AUTh Library, is made available to the public under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0). You are kindly requested to make a reference to AUTh Library and the URL of the record containing the resource whenever you make use of this material.

*Institutions are responsible for keeping their URLs functional (digital file, item page in repository site)