The realism of the mystical theology of Apostle Paul and St. Nicolas Cabasilas. Anthropological dimensions and consequences for contemporary orthodox theology

 
δείτε την πρωτότυπη σελίδα τεκμηρίου
στον ιστότοπο του αποθετηρίου του φορέα για περισσότερες πληροφορίες και για να δείτε όλα τα ψηφιακά αρχεία του τεκμηρίου*
κοινοποιήστε το τεκμήριο



Ο ρεαλισμός της μυστηριακής θεολογίας του Αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα. Ανθρωπολογικές διαστάσεις και συνέπειες για τη σύγχρονη ορθόδοξη θεολογία
The realism of the mystical theology of Apostle Paul and St. Nicolas Cabasilas. Anthropological dimensions and consequences for contemporary orthodox theology

Τζανάκη, Γεωργία

Γιαγκάζογλου, Σταύρος
Αντωνόπουλος, Αθανάσιος

Ποιο είναι το μεγαλύτερο νόημα του μυστηριακού ρεαλισμού του Αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα στην ανθρωπολογική διάσταση και σημασία του για τον λόγο και την εμπειρία της σύγχρονης Εκκλησίας; Μπορεί η Εκκλησία με το μυστηριακό ρεαλισμό να υπερβεί τα όρια της σύγχρονης ανθρώπινης κατάστασης; Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά εμπεριέχονται στην ουσία του ρεαλισμού της ορθόδοξης Εκκλησίας, η οποία εκπηγάζει από την αστείρευτη ευχαριστιακή πηγή του σώματος Της. Ο απόστολος Παύλος και ο άγιος Νικόλαος Καβάσιλας κατανόησαν τη μυστηριακή ουσία της Εκκλησίας ως σώματος του Χριστού, για να αποκαλύψουν την πραγματική της ταυτότητα, και κατά συνέπεια την απεριόριστη δυναμική της να προσλαμβάνει, να ενσωματώνει και να αποδίδει σε κάθε όψη του Κόσμου, που ο Θεός δημιούργησε για τη δόξα του Υιού Του, την εσχατολογική του υπόσταση. Αυτή η μυστηριακή κληρονομιά προσφέρεται ισότιμα και απροϋπόθετα σε όλη την ανθρωπότητα μέσω της ευχαριστιακής αποδοχής του κτιστού στην Τριαδική Κοινωνία της Αγάπης. Το μόνο που χρειάζεται για να λάβουμε τη δωρεά αυτή, είναι να στρέψουμε τον εαυτό μας στον συνάνθρωπό μας που βρίσκεται σε κατάσταση ανάγκης με πράξεις και έργα που έχουν την οντολογική τους αναφορά στον Σωτήρα Χριστό και καθορίζονται στην ηθική τους διάσταση από λειτουργικό ήθος της Εκκλησίας ως εικόνας της Βασιλείας του Θεού, πέρα από τα όρια του χωροχρόνου της πτώσης. Η προσπάθειά μας στην παρούσα εργασία, στηρίζεται στην ερμηνευτική κατανόηση κεντρικών θεμάτων της θεολογίας του Παύλου και του Καβάσιλα, στην οποία η σωτηριολογική αλήθεια του λόγου του Χριστού αποκαλύπτει την υπαρξιακή σημασία της Εκκλησίας ως σώματος Του για την ανθρωπότητα και όλη τη Δημιουργία στο ιστορικό συνεχές. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο, ερευνούμε με ποιο τρόπο ο ρεαλισμός του Παύλου εκπηγάζει από τη βιωματική πρόσληψη της αποκαλυπτικής αλήθειας και σημασίας την οποία η θεανθρώπινη ύπαρξη του Χριστού φέρει. Οι υπαρξιακές συνέπειες του γεγονότος ότι ο Χριστός ο Υιός του Θεού έρχεται μέσα στην ιστορία, είναι η κεντρική ρίζα της διδασκαλίας και αποστολής του Παύλου. Το ιστορικό γεγονός της Σάρκωσης καθορίζει, πέρα από κάθε αμφιβολία, το διαρκές γεγονός της Εκκλησίας ως σύναξης με εσχατολογική ταυτότητα, ιστορική αποστολή και ευχαριστιακή ανοικτότητα. Ο Απόστολος Παύλος διδάσκει την πραγματικότητα της πραγματικής κοινωνίας της Εκκλησίας με τον Χριστό ως Πρόσωπο ανάμεσα μας, στον οικείο μας ιστορικό βηματισμό και στον καθημερινό αγώνα να αντισταθούμε στους χιμαιρώδεις πειρασμούς του κακού και να ελευθερωθούμε από τα δεσμά της θνητότητας. Η διδασκαλία του Παύλου στηρίζεται στη μυστηριακή εμπειρία της Εκκλησίας που οφείλεται στην παρουσία του Χριστού και στην αγιοπνευματική χάρη. Ο ρεαλισμός του Παύλου συμπυκνώνεται στο ένα και μοναδικό γεγονός που άλλαξε την ιστορία της ανθρωπότητας μια φορά και για πάντα καλύπτοντας όλο το χωροχρονικό εύρος της: Ο Υιός του Θεού Eνανθρώπησε, πέθανε και αναστήθηκε για να μας προσφέρει την αιώνια ζωή Του. Πως εμείς ανταποκρινόμαστε σε αυτή τη δωρεά, και πως μπορoύμε πρωτίστως να κατανοήσουμε πραγματικά τη σημασία της για τον κόσμο; Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά βρίσκεται στα θεμέλια του χριστολογικού ρεαλισμού του Παύλου· στην έκταση της αγάπης από την ευχαριστιακή πηγή της Εκκλησίας σε όλες τις όψεις της ζωής, με απόλυτη αναφορά στον πλησίον και τον Θεό. Μια ζωή που διακρίνεται από αυτά τα χαρακτηριστικά ως διαρκής πράξη αγάπης και προσφοράς είναι η ζωή του ανθρώπου που μπορεί να βρίσκει την ταυτότητα του στην αληθινή ύπαρξη του Χριστού. Η θεολογία του αγίου Νικολάου Καβάσιλα είναι το κεντρικό θέμα του δεύτερου κεφαλαίου της εργασίας, στο οποίο ερευνούμε τη θεμελίωση του μυστηριακού ρεαλισμού του στη διδασκαλία του αποστόλου Παύλου. Κατανοώντας τη χριστολογική ανθρωπολογία του Παύλου ο Καβάσιλας, καθόρισε το περιεχόμενο της θέωσης ως χριστοποίησης, και κατά συνέπεια, τεκμηρίωσε το παράδοξο της ιστορικής πραγμάτωσης της δικαίωσης όχι ως απολύτρωσης του κτιστού από το άχθος της πτώσης αλλά λόγω της αγάπης και φιλανθρωπίας του Θεού. Με τη Σταύρωση και την Ανάσταση οι συνέπειες της ροπής του κτιστού προς το κακό αίρονται, καθώς χαρισματικά μας προσφέρεται η εσχατολογική προοπτική της αληθινής ζωής ενώ διατρέχουμε τη «θνήσκουσα» ζωή μας. Στη χριστολογική ερμηνευτική του Παύλου και του Καβάσιλα υπάρχει η μυστηριακή υπερβολή η οποία προκύπτει από την ευχαριστιακή μεταμόρφωση των πάντων μέσα στην ιστορία προς την εσχατολογική τους υπόσταση. Ο πραγματικός παλμός της θεολογίας τους διασφαλίζεται πάνω σε αυτό το θεμέλιο: τη σωτηριολογική ισχύ της Εκκλησίας ως το αποτέλεσμα του μυστηριακού δεσμού ανάμεσα στον άνθρωπο, τον Θεό και τον πλησίον μέσα στο ατελεύτητο ευχαριστιακό παρόν. Στο τρίτο κεφάλαιο η συζήτηση αφορά στη σημασία του μυστηριακού ρεαλισμού στις προσπάθειες της ορθόδοξης Εκκλησίας να στηρίξει την ανθρωπότητα στον αγώνα ενάντια στις αναρίθμητες όψεις του κακού μέσα στη δίνη της ιστορίας. Στην καβασιλική σκέψη η χάρη του Θεού αποκαλύπτεται στη δικαιοσύνη Του, στην αστείρευτη πηγή της ανθρώπινης προοπτικής για ζωή πέρα από τις καλλιεργημένες από την λογική προσδοκίες για την απολύτρωση από την αμαρτία. Η Αγάπη του Θεού οδηγεί τον άνθρωπο στην αγιότητα ως τον υπέρτατο τρόπο ύπαρξης και ευχαριστιακής κοινωνίας με τον Ίδιο τον Θεό. Στην ανθρωπολογία του αποστόλου Παύλου και του αγίου Νικολάου Καβάσιλα η φαινομενολογική διάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης παρά την πτωτική της κατάσταση, είναι η φανέρωση της δημιουργικής αληθινής υπόστασης του Θεού. Η επιχειρηματολογία τους για την μυστηριακή πραγματικότητα της Εκκλησίας ως του μόνου τρόπου σωτηρίας από το κακό και της συνέπειες της πτώσης, δομείται πάνω στην οντολογική σχέση του πτωτικού ανθρώπου και της ανθρωπότητας του Χριστού ανεπηρέαστη από τη φθορά και ικανή να αποκαταστήσει δια του ανθρώπου τη φύση του κτιστού στην αρχετυπική της πληρότητα. Αυτός ο δεσμός αποδίδεται με την εντολή του Χριστού αγαπάτε αλλήλους. Η ορθόδοξη Εκκλησία εργάζεται για την διαρκή εκπλήρωση αυτής της εντολής της Αγάπης, προσδεχόμενη και ανοιγόμενη στον κόσμο με το ήθος της διακονίας. Στην ευχαριστιακή αληθινή ενότητα και θεόδοτη ειρήνη και δικαιοσύνη της η Εκκλησία αποκαλύπτει την οντολογική της δυναμική ως το ένα, άγιο, καθολικό και αποστολικό Σώμα του Χριστού, για να καταφέρει να επιλύσει την τραγωδία της πτώσης όπως η ανθρωπότητα και ο κόσμος τη βιώνει μέσα στο χρόνο. Τέλος, στο καταληκτικό κεφάλαιο της παρούσας εργασίας, προσεγγίζουμε τη συνεκτικότητα της ορθόδοξης θεολογίας διαχρονικά, και κυρίως τη δυναμική της ως αποτέλεσμα της εσχατολογικής οντολογίας της, και παρά τις περιστασιακές αλλοιώσεις και τις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες της να ασχοληθεί αποτελεσματικά με τα προβλήματα της ανθρωπότητας. Σε αυτή τη βάση, συζητούμε με ποιο τρόπο η μυστηριακή εκκλησιολογία του αείμνηστου Π. Νέλλα και του σύγχρονού μας Μητρ. Περγάμου Ι. Ζηζιούλα, εμπεριέχοντας τη ρεαλιστική κατανόηση του Παύλου και του Καβάσιλα για την κατάσταση και την προοπτική του σύγχρονου ανθρώπου, αποτελούν μέρος της κοινής Παράδοσης της Ορθοδοξίας και έκφραση μιας σύγχρονης ορθόδοξης θεολογικής πρότασης για την αποτελεσματική ανανέωση της σύγχρονης ορθόδοξης ανθρωπολογίας στη βάση της ευχαριστιακής ενότητας όχι ως προσδοκίας ή οράματος αλλά ως ζωντανής ανάμνησης της αγάπης και της ενότητας της Βασιλείας του Θεού. Στην εργασία αυτή στοχεύουμε να καταδείξουμε τις διαστάσεις του μυστηριακού ρεαλισμού ως ευχαριστιακής κατάστασης ύπαρξης. Αυτού του είδους ο ρεαλισμός επιτρέπει στην σύγχρονη ορθόδοξη Εκκλησία την απαραίτητη ευελιξία για να κατανοήσει και να θεραπεύσει την κατάσταση της ανθρωπότητας, ακόμα και μέσα στο αβυσσαλέο βάθος της πτώσης, όπου μόνο οι ακτίνες από το Φως του Ήλιου της Δικαιοσύνης και της Ειρήνης μπορούν να εισχωρήσουν διαλύοντας τα παραπετάσματα του σκότους και του θανάτου. Αυτή η δύναμη ανήκει στο κάθε άνθρωπο όταν οι πράξεις του εκτείνουν την ελευθερία και τη βούλησή του εν Χριστώ σε όλη τη μυστηριακή της ανοικτότητα. Από το κέντρο της ευχαριστιακής κοινωνίας και έως την ανάγκη του πλησίον, μπορεί ο άνθρωπος να βιώνει την υπαρξιακή του ταύτιση με τον Σωτήρα Χριστό, και επομένως να λαμβάνει και να προσφέρει τη χαρισματική ενδυνάμωση της κτιστής ύπαρξής του έως τον υπέρτατο αναβαθμό της μυστηριακής του υπόστασης ως τέκνο Θεού. Αυτό δεν είναι μια θεωρητική πρόταση ευδαιμονίας. Είναι η εκκλησιαστική πραγματικότητα που κάνει τη ζωή άξια να τη ζει ο άνθρωπος με όρους εσχατολογικής τελείωσης και κατά τρόπο παράδοξο, μέσα στον αποσπασματικό χωροχρόνο της ιστορικής εμπειρίας.
-
Which is the greater meaning of the mystical realism of Apostle Paul and St Nicholas Cabasilas in its anthropological dimension and effect on Ecclesia’s contemporary logos and experience? Can the significance of mystical realism override the limits of nowadays human condition? Can it stress and expand our experience to its Eucharistic abundance over all boundaries of perceivable reality? The answers to these questions is in the very essence of the realism of orthodox theology, which springs from the Eucharistic liturgical immenseness of Ecclesia. Apostle Paul and st. Nicholas Cabasilas explain the mystical essense of Ecclesia as the body of Christ, in order to reveal its true identity and thus, its limitless dynamics to perceive, to include and to transform every aspect of the Cosmos that God created for the glory of His Son, into its eschatological being. This mystical legacy is equally and unconditionally offered to all mankind through the Eucharistic acceptance to the Triadic communion of Love. All one has to do to receive it, is to turn thyself to anyone in need, through acts which have their ontological reference to the Savior and its ethical dimension to the liturgical ethos of Ecclesia as the icon of the Triadic Reign of freedom over the boundaries of time and of the downfall. Our work relies upon the hermeneutical understanding of key issues of Apostle Paul’s and St. Cabasilas’ s theology, in which the soteriological truth of Christ’s word reveals the existential significance of Ecclesia as His Body, for humanity and for the whole Creation in the historical progress. At the opening chapter of this paper, we define how Apostle Paul’s realism emerges from his understanding of the apocalyptic truth and meaning which Christ’s existence as God and Human (Θεάνθρωπος) bears. The existential consequences of the fact that Christ, the Son of God, comes into history, is the central root of Paul’s teaching and mission. The historical event of the Incarnation defines, beyond any doubt, the continuous event of Ecclesia as a synaxis with eschatological identity, historical mission and Eucharistic openness. The Apostle teaches the reality of Ecclesia’s true communion with Christ as a person amongst us in our historical pace and everyday struggle to overcome the chimeral temptation of evil and the restrains of mortality. Paul’s teachings are based upon the mystical experience of Ecclesia, due to the presense of Christ and the blessing of the Holy Spirit. His realism comes down to that one thing that changed human history once and for all: The Son of God became a man, died for us and rised to offer us eternal life. How do we respond to this gift, if we could ever really understand what it means for the world? The answer to this is in the fundamentals of Paul’ s christological realism: in the expansion of love from its Eucharistic source to all aspects of life, with absolute reference to the πλησίον and to God. This kind of life is one of loving, sharing and acting as a person whose identity is ultimately defined in Christ’ s true life. St. Nicholas Cabasilas theology is our prime topic at the second chapter, exploring the foundations of his mystical realism in its coorelation to Apostle Paul’s teachings. We approach the inner core of Cabasilas’s christological anthropology through his substantial theological discussion on justification of human actions resulting from the love and the philanthropy of God. By Christ’s Crucifiction and Resurrection the consequences of our adamic propensity to evil are reversed, as we’re charismatically offered the eschatological perspective of our mortal life. Understanding Apostle Paul’s christological anthropology, St. Cabasilas defined the content of theosis (θέωση) as “Christification” (χριστοποίηση), and therefore, as the historical fulfillment of the “paradox” of the sanctification of mankind. In Paul’s and Cabasilas’s christological hermeneutic there is a mystical exaggeration which derives from the Eucharistic metamorphosis of everything in history to their eschatological hypostasis. The real pulse of their theology is secured upon that foundation: the soteriological thrust of Ecclesia is the result of its true identity in the mystical bond amongst man, God and neighbor (πλησίον) in the eternal Eucharistic present. At the third chapter, the discussion concerns the significance of mystical realism in τhe Orthodox Church’s efforts to support humanity in its struggle with the many faces of evil through the historical vortex. In the cabasilian thought, the grace of God revealed in his justice, is the inexhaustible source of man’s full and unconditional potential for a life beyond expectations for the forgiveness (exculpation) of mankind by God. It’s the love of God which guides man to holiness as the ultimate way of being in the unending liturgical communion with Himself in real life terms. In Apostle Paul’s and in St. Cabasila’s anthropology the phenomenological dimension of human being, in spite of the downfall, is the manifestation of the creative God’s true state of being. Their argument for the mystical reality of Ecclesia as the only and ultimate way of salvation from every aspect of evil, is built upon the ontological bond between the fallen man and Christ’s human nature Which, intact from the downfall, restores the nature of all mankind and for the sake of the entirety of God’s Creation in its archetypal completeness. That bond could be described in Christ’s command αγαπάτε αλλήλους. The Orthodox Church is working for the fulfillment of that Command, embracing the whole world with the ethos of diakonia. In this Eucharistic true unity and God given peace and justice, Ecclesia reveals its ontological dynamics as the One, Holy, Catholic and Apostolic body of Christ, to resolve the tragedy of the downfall as we experience it through life. Finally, at the concluding part of this paper, we approach the cohesiveness of orthodox theology as a whole through time, and most important, its dynamics resulting from its eschatological ontology, dispite of its circumstantial misformations and repetitive failure to deal effectively with the problems of mankind. On that basis, we discuss how P. Nella’s theology reaching out to Apostle Paul’s and St. Nicholas Cabasilas’s anthropological teachings, and how Metr. I. Zizioulas mystical ecclesiology, containing Paul’s and Cabasilas’s realistic understading of the condition and the perspective of historical man, is part of the Tradition of the Orthodox Ecclesia and form a proposal for the renewal and effectiveness of contemporary orthodox anthropology on the basis of the Eucharistic unity of the world not as a vision but as a living memory of God’s Kingdom of love and eternal life. Our aim is to register the dimensions of mystical realism as the Eucharist state of being. This kind of realism allows the Orthodox Church the indispensable flexibility to deal with the situation of humanity in the abyssal depth of the downfall, which only the illuminating rays of the Helios of Justice and Peace can reach, to abolish the curtains of death and evil. That power lies in everyone whose acts expand his/her free will in its true mystical potential. By reaching out from the center of the Eucharistic communion to the “other”, to the πλησίον, one is able to identify him/herself at the face of the Savior, and therefore, to offer and to receive the charismatic empowerment to uprise from the state of the fall to the true state of being a mystical existence. This is not a theoretical suggestion of how to live a meaningful, successful life. It is the ecclesiastical reality that makes life worth living in terms of the eschatological state of existence within the fragmented historical time and space as we paradoxically experience it.

Διπλωματική Εργασία / Postgraduate Dissertation

μυστηριακός ρεαλισμός
χριστοκεντρικός ανθρωπισμός
ορθόδοξη ανθρωπολογία
Απόστολος Παύλος
Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας
ευχαριστιακός-σωτηριολογικός ρεαλισμός


Ελληνική γλώσσα

2018-10-16T07:02:12Z
2018-09-29


Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο / Hellenic Open University

0
239
129



*Η εύρυθμη και αδιάλειπτη λειτουργία των διαδικτυακών διευθύνσεων των συλλογών (ψηφιακό αρχείο, καρτέλα τεκμηρίου στο αποθετήριο) είναι αποκλειστική ευθύνη των αντίστοιχων Φορέων περιεχομένου.