The following essay is based on three central keystones: memory, myth and theatre. Memory is being examined as a philosophical, neurological and psychological subject. The essay focuses on the meaning of social memory during time, as a political and social context. The examination of social and cultural memory, define existence through its memory, Assmann (2000) claims, and this relation between memory and remembrance, as it is primary refers in Plato and Aristotle, is interdisciplinary analysed. Considering social memory as primary represented in myths, this essay examines and analyses myths in time and proves its timelessness. If we accept Jaspers’ (1960) view, that the consciousness developed into the science revealed illusion and debunk them leading to the loss of social consiousness, we examine the relationship between myth and consciousness. Moreover, we search how personal memory penetrates in social memory, posing existense into complete harmonization and interaction with the hole. Myth, logos, history and their relation, are examined as stages of evolution or as different ways of language expressions. We agree with Levi – Strauss (1985), who responding to our dilemma, considers mythical thought as demanding as scientific thought, and not a interior form of mentality. Human mind explores new areas, whereas applies forces unchangeable in past and present. Memory, born into society, continuously evolved and open to memory and forgetting, lasting but occasionally reformed, conflicts with history, as, when myth bonds existence and society in time, history tends to represents the past under the idea of globalisation, ignoring the specificities of societies (Nora: 1989). Social memory, myth, tragedy and theatre are connected, as tragedy – a poetic and theatrical expression of myth- bonds past and present, and the same time highlights the collectivity of myth. Besides, tragedy evolved al the same time with democracy, as an expression of collective memory. The theatrical plays of Basilis Katsikonouris follow the theoretical analysis, as being considered by the writer of this essay, a temporary and the same time a timelessness work, which exceeds time as he uses myths of the past in a modern perspective. Concluding, the essay attempts to answer the question posed by Eliades (1991): “What is that the myths and symbols answer, that have and should have so great effect on people?”. Moreover speculations are posed considering the need to preserve or change myths in the evolution of societies, and how can social memory keeps its power in the modern time of globalization and individualism.
Η παρούσα εργασία δομείται πάνω σε τρεις κύριους άξονες: τη μνήμη, το μύθο και το θέατρο. Μελετά τη μνήμη ως αντικείμενο της φιλοσοφίας, της νευρολογίας και της ψυχολογίας. Διατρέχει την έννοια της κοινωνικής μνήμης διαχρονικά ως κοινωνικοπολιτιστικό συμφραζόμενο. Η διερεύνηση της κοινωνικής, πολιτιστικής μνήμης καθορίζει την ύπαρξη μέσω των αναμνήσεών της, αναφέρει ο Αssmann (2000), και αυτή τη σχέση μνήμης- ανάμνησης, αρχής γενομένης από τους Πλάτωνα και Αριστοτέλη, διερευνάται ενταγμένη σε πολλαπλά επιστημονικά πεδία. Αναλύονται οι απαρχές της μνήμης ως παρουσία μέσα στους μύθους, οι οποίοι εξετάζονται και αναλύονται και των οποίων η διαχρονικότητα επιβεβαιώνεται μέσα από τη συνεχή παρουσία τους στο χρόνο. Αν αληθεύει η σκέψη του Jaspers (1960, 64), ότι η συνείδηση που αναπτύχθηκε εντός της επιστήμης αποκάλυψε τις αυταπάτες και τις απομυθοποίησε, στερώντας μας από τον κόσμο του μύθου, με συνέπεια την απώλεια της συνείδησης, ερευνούμε πού έγκειται ακριβώς η σχέση μύθου και συνείδησης. Ακόμη, η εργασία μελετά το πώς η ατομική μνήμη διεισδύει στη συλλογική και θέτοντας το άτομο σε απόλυτη εναρμόνιση και συναλλαγή με το σύνολο. Η σχέση μύθου, λόγου ιστορικής καταγραφής εξετάζεται αν αποτελεί μια εξέλιξη ή μια διαφορετική καταγραφή. Θα συμφωνήσουμε με τον Levi Strauss (1985, 59), που απαντώντας στο ερώτημά μας καθιστά τη λογική στη μυθολογική σκέψη τόσο απαιτητική όσο και αυτή της επιστημονικής, και δεν σηματοδοτεί μια κατώτερη μορφή διάνοιας. Το ανθρώπινο μυαλό ανακαλύπτει νέες περιοχές, όπου εφαρμόζει δυνάμεις αναλλοίωτες στο παρελθόν και παρόν. Η μνήμη, γεννημένη εντός των κοινωνιών, εξελισσόμενη και ανοιχτή στη διαλεκτική της θύμησης και της λήθης, διαρκής αλλά και αναθεωρούμενη κατά περιόδους έρχεται σε αντίθεση με την ατελή ανακατασκευή της ιστορίας, η πρώτη ως μια διαρκής πραγμάτωση που μας δένει σε ένα αιώνιο παρόν και που συνδυάζει το ατομικό με το συλλογικό, η δεύτερη μια αναπαράσταση του παρελθόντος που προσπαθεί να γίνει παγκόσμια χωρίς να διαχωρίζει τις ιδιαιτερότητες των κοινωνιών (Nora: 1989, 7-9). Η κοινωνική μνήμη συνδυάζεται με το μύθο, την τραγωδία και την θεατρική πράξη γενικότερα. Η τραγωδία ως ποιητική θεατρική υπόσταση του μύθου δένει το παρελθόν με το παρόν, ταυτόχρονα με την ανάδειξη της συλλογικότητας που ενέχεται σε αυτόν. Αναδεικνύεται εξάλλου σε συνθήκες πολιτικής ομαλότητας και δημοκρατικής ακμής. Τη θεωρητική τεκμηρίωση των παραπάνω ακολουθεί ή ανάδειξη των σύγχρονων θεατρικών έργων του Βασίλη Κατσικονούρη ως πράξεις μνήμης που αναδεικνύονται στη συγγραφή και τη σκηνική τους παρουσία. Τέλος, προσπαθούμε να απαντήσουμε στο ερώτημα που έθεσε ο Eliade (1991, 34): «Σε τι απαντάνε οι μύθοι και τα σύμβολα ώστε έχουν και θα έπρεπε να έχουν τόσο μεγάλη απήχηση;». Ταυτόχρονα θέτονται προβληματισμοί σε σχέση με την ανάγκη διατήρησης ή μετατροπής των μύθων στην κοινωνική εξέλιξη και τι σημαίνει αυτό για τη συλλογική μνήμη.
University of the Aegena
