Η παρούσα μελέτη είχε ως στόχο την καταγραφή και εκτίμηση της συχνότητας συνταγογράφησης φαρμακευτικών ουσιών, για τις οποίες έχει αποδειχθεί αλληλεπίδραση. Οι αλληλεπιδράσεις δραστικών φαρμακευτικών ουσιών είναι καθοριστική παράμετρος, ως προς το αναμενόμενο θεραπευτικό αποτέλεσμα, από την εκάστοτε ακολουθούμενη από τους ασθενείς φαρμακοθεραπεία.
Αυτές οι αλληλεπιδράσεις είναι πιθανό να έχουν αρνητικό αποτέλεσμα και να προκαλέσουν πιθανές παρενέργειες, τοξικές παρενέργειες ή έλλειψη κλινικής αποτελεσματικότητας. Τα ευρήματα διερευνήθηκαν στην διαθέσιμη βιβλιογραφία, για την ανάδειξη πιθανών δυσμενών επιπτώσεων στην υγεία ασθενών που ζουν στη συγκεκριμένη αστική περιοχή των Βριλησσίων Αττικής. Η σύγκριση των καταγραφών σε βάσεις δεδομένων επιστημονικής πληροφόρησης (Doctissimo.fr, Drugs.com, Galinos.gr), έδειξαν τη συχνότητα του προβλήματος της συνταγογράφησης δραστικών ουσιών που αλληλεπιδρούν και αν υπάρχει συσχέτιση των αποτελεσμάτων και στις τρεις βάσεις δεδομένων. 1.2 Μέθοδος. Η μελέτη αυτή πραγματοποιήθηκε με τη συγκατάθεση των ασθενών. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια. Κατά το πρώτο στάδιο, καταγράφηκαν και αναλύθηκαν στατιστικά δεδομένα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης (συνολικά 1.574 συνταγές), για χρονικό διάστημα 6 μηνών, κατά την εκτέλεση συνταγών σε κεντρικό φαρμακείο αστικής περιοχή (Δήμος Βριλησσίων, Αττικής), από όπου εξυπηρετούνται, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011, 30.741 κάτοικοι, ενώ ο πραγματικός πληθυσμός το 2018, ανέρχεται περίπου στους 45.000 κατοίκους. Η περίοδος καταγραφής των συνταγών περιέλαβε το τελευταίο δεκαπενθήμερο του κάθε μήνα και το πρώτο του επόμενου (δηλαδή 15 ημέρες ανά μήνα εναλλάξ) ώστε να αποφευχθεί η επεξεργασία επαναλαμβανόμενων συνταγών.Δεν έγινε αποθήκευση, μετά την ανάλυση, οποιουδήποτε ευαίσθητου προσωπικού δεδομένου. Ο Α.Μ.Κ.Α των ασθενών χρησιμοποιήθηκε μόνο για τον υπολογισμό της ηλικίας τους και δεν υπήρξε περαιτέρω σύνδεση κατά οποιοδήποτε τρόπο. Επίσης, ονόματα και ειδικότητες ιατρών δεν χρησιμοποιήθηκαν. Η μόνη αναφορά έγκειται στο εάν η συνταγή υπογράφεται από ιδιώτη ιατρό, κρατικό νοσοκομείο, ιδιωτική κλινική, κ.ο.κ. Έγκριση Δεοντολογίας για τη μελέτη δόθηκε από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.
Κατά το δεύτερο στάδιο, έγινε σύγκριση των καταγραφών σε υπάρχουσες βάσεις δεδομένων επιστημονικής πληροφόρησης και στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων. 1.3 Αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν, τεκμηριώθηκαν βιβλιογραφικά για να αναδείξουν τη συχνότητα του προβλήματος συνταγογράφησης ουσιών που αλληλεπιδρούν και των ενδεχόμενων δυσμενών επιδράσεων στην υγεία των ασθενών που ζουν στην αστική περιοχή των Βριλησσίων. Όπως προκύπτει από τα ευρήματα της παρούσας έρευνας, στο δείγμα των 1.574 συνταγών, ο αριθμός των πιθανών αλληλεπιδράσεων φαρμάκου-φαρμάκου (DDIs), αυξανόταν όσο αυξανόταν ο αριθμός των φαρμάκων ανά συνταγή. Κατ’ επέκταση, ένα ποσοστό των 1.574 ασθενών, διατρέχουν κίνδυνο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών που προκαλούνται από τα φάρμακα που λαμβάνουν, λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων αν και στην πλειοψηφία τους οι φαρμακευτικές αλληλεπιδράσεις μπορεί να προβλεφθούν και να αποφευχθούν. Τα ευρήματα έδειξαν επίσης ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην ηλικία, το φύλο και την πολυφαρμακία. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τις δύο βάσεις δεδομένων (καθότι η τρίτη απορρίφθηκε, όπως εξηγείται παρακάτω), συμφωνούν ως προς το μεγαλύτερο ποσοστό των αλληλεπιδράσεων (80,1%) και ταξινομούν τις αλληλεπιδράσεις παρόμοια, ως χαμηλές, μεσαίες ή υψηλές ανάλογα με τη σοβαρότητα της κλινικής τους σημασίας. Συμπερασματικά, και οι δύο συμφωνούν πως τα υψηλότερα ποσοστά αφορούν αλληλεπιδράσεις (DDIs) μέτριας σοβαρότητας, ωστόσο παρουσιάζουν μεγάλες αποκλείσεις ως προς τα ποσοστά τους. 1.4 Συμπεράσματα. Το μεγαλύτερο ποσοστό του δείγματος (1.574 συνταγές) αφορούσε συνταγογραφήσεις γυναικών (56%), ενώ στο εύρος ηλικίας 70-79 ετών ανέρχεται το μεγαλύτερο ποσοστό εξ’αυτών (13%). Από το σύνολο του δείγματος (1.574 συνταγές), οι 156 εμπεριείχαν 100 δραστικές ουσίες που εμφάνισαν έστω και μια DDI. Το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτές (60,9%) συνταγογραφήθηκαν σε γυναίκες και το 39,1% σε άνδρες. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι όσο αυξανόταν ο αριθμός των φαρμάκων σε μια συνταγή, τόσο αυξανόταν και ο αριθμός των πιθανών DDIs. Έδειξαν ακόμη ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στην ηλικία, το φύλο και την πολυφαρμακία. Η συγκριτική ανάλυση των δραστικών ουσιών που εισήχθησαν στις τρεις βάσεις δεδομένων (Doctissimo.fr, Drugs.com, Galinos.gr), ώστε να ερευνηθεί η ύπαρξη πιθανών DDIs και κατά πόσο τα αποτελέσματα συμφωνούν και στις τρείς παραπάνω βάσεις δεδομένων, έδειξε πως: • από τις 156 συνταγές που εμφανίζουν έστω και μια DDI, στη γαλλική βάση δεδομένων Doctissimo οι δραστικές ουσίες που εμπεριέχονταν στην πλειονότητα των συνταγών (128 συνταγές) δεν αναγνωρίζονταν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η συγκριτική ανάλυση να συνεχιστεί στις δύο άλλες βάσεις δεδομένων, την ελληνόφωνη Galinos.gr και την αγγλόφωνη Drugs.com. • το 80,1% των αλληλεπιδράσεων εμφανίζεται και στις δύο βάσεις δεδομένων. Τα αποτελέσματα που προέκυψαν συμφωνούν επίσης ως προς την ταξινόμηση (χαμηλή, μέτρια, υψηλή). Και οι δύο βάσεις δεδομένων συμφωνούν πως τα υψηλότερα ποσοστά αφορούν DDIs μέτριας σοβαρότητας, παρουσιάζουν όμως αποκλείσεις ως προς τα ποσοστά τους (Mεσαίας σοβαρότητας DDIs=Galinos.gr: 55,1%, Drugs.com: 71,2%. Υψηλής σοβαρότητας DDIs= Galinos.gr: 44,9%, Drugs.com: 25%) Συμπερασματικά, αν η συστηματική χρήση βάσεων δεδομένων, αποτελούσε καθημερινή πρακτική των επαγγελματιών υγείας, σε ό,τι αφορά στη συνταγογράφηση, θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στον περιορισμό πιθανών
επιβλαβών DDIs, ή την αποφυγή τους. Λόγω του ότι όμως δεν υπάρχουν διεθνώς ολοκληρωμένες και συστηματικά ενημερωμένες πηγές ανοιχτής πρόσβασης για πιθανές DDIs που να είναι πλήρως αποδεκτές από την επιστημονική κοινότητα, ο έλεγχος σε περισσότερες από μια βάσεις δεδομένων και η σύγκριση των αποτελεσμάτων τους θα μπορούσε να βοηθήσει τους επαγγελματίες υγείας ώστε να αποφύγουν δυνητικά επιβλαβείς συνδυασμούς δραστικών ουσιών κατά τη συνταγογράφηση.
This study aimed to document and assess the frequency of rescriptions of pharmaceutical substances, for which a drug-drug interaction (DDI) has been demonstrated. Any possible interaction of active aharmaceutical substances is a decisive parameter with regard to the expected therapeutic effect of the pharmacotherapy followed by patients. These interactions are likely to have a negative effect and cause possible side effects, toxic side effects or lack of clinical effectiveness. The findings will be reviewed in the existing bibliographic literature, to highlight potential adverse effects on the health of patients living in the specific urban area of Vrilissia, Attiki. The comparison of the findings in databases of scientific information (Doctissimo.fr, Drugs.com, Galinos.gr), will show the frequency of the problem of prescribing active substances that interact and whether there is a correlation of the results among the three databases.
2.2 Methods. The study was conducted in two stages. During the first stage, we recorded and processed data of electronic prescriptions (1,574 prescriptions in total), dispensed through a 6-month period, in a central pharmacy of an urban area (Municipality of Vrilissia, Attica), where, according to the last census of 2011, 30,741 inhabitants are served, while the actual population in 2018 is approximately 45,000 inhabitants. The recording of prescription period included the last fortnight of each month and the first of the following (i.e. 15 days per month alternately) to avoid the processing of repetitive prescriptions. No sensitive personal data of any kind was stored after the analysis. The patients' AMKA (Social Security number) was only used to calculate their age and there was no further association in any way. In addition, names and specialties of physicians were not used. The only reference was whether the prescription was signed by a private physician, government hospital, private clinic, etc. Ethics approval for the study was given by the Ethics and Deontology Committee of Democritus University of Thrace. During the second stage, the records were compared to existing scientific information databases of and statistical analysis of the results was performed. 2.3 Results. The findings were documented in the bibliographic literature to highlight the frequency of the problem of prescribing medications that interact and the potential adverse health effects on patients living in the urban area of Vrillissia. As shown by the findings of this study, in the sample of 1,574 prescriptions, the number of possible drug-drug interactions (DDIs) increased as the number of drugs per prescription increased. Therefore, a proportion of the 1,574 patients were at risk of adverse events caused by potential drug-drug interactions of the medications they receive. The findings also showed that there is a strong correlation between age, gender and polypharmacy. The results obtained from the two databases agreed on the highest rate of
detected interactions (at 80.1%) and classified them similarly, as major, moderate or minor depending on their severity of clinical significance. In conclusion, both agree that the highest rates are related to DDIs of moderate severity. However, they show high statistical discordance in their rates. If the systematic use of databases becomes a daily practice of health professionals as to prescribing, it could considerably contribute to limiting potentially harmful DDIs, or to preventing them. Considering that, there are no internationally comprehensive and consistently updated open access sources for potential DDIs, checking more than one database and comparing their results could help healthcare professionals, when prescribing, to prevent potentially harmful combinations of active substances. 2.4 Conclusions.
The largest proportion of the sample (1,574 prescriptions) concerned the prescriptions of women (56%), mostly between 70-79 years of age. Of the total sample (1754 prescriptions), the 156 prescriptions contained 100 active substances that presented at least one DDI. The majority of those (60.9%) were prescribed to women and 39.1% to men. The present study revealed that as the number of drugs in a prescription increased, so did the number of potential DDIs. They also showed that there was a strong correlation between age, gender and polypharmacy. The comparative analysis of the active substances inserted in the three databases (Doctissimo.fr, Drugs.com, Galinos.gr) in order to explore the existence of potential DDIs and whether the results are consistent in all three databases mentioned above, showed that: - of the 156 prescriptions with at least one DDI, in the French database Doctissimo, the active substances that were contained in the majority of the prescriptions (128 prescriptions) were not identified. Consequently, the comparative analysis was continued in the two other databases, the Greek-language Galenos and the English-language Drugs.com. - 80.1% of the interactions occur and are consistent in both databases. The results derived are also consistent in terms of classification. Both databases agree that the highest percentages are for DDIs of moderate severity, however they present large statistical discrepancies in their percentages (DDIs of moderate severity =
Galen: 55.1%, Drugs.com: 71.2%; DDIs of high severity = Galen: 44.9%,
Drugs.com: 25%) In conclusion, if the systematic use of databases became a daily routine for health professionals in terms of prescribing, it could significantly contribute to the prevention or reduction of potentially harmful DDIs. However, due to the lack of internationally comprehensive and systematically updated open access sources for potential DDIs, the consultation of more than one database and the comparison of their results could potentially enable healthcare professionals to avoid potentially harmful combinations of active substances when prescribing.
108 σ.
Βιβλιογραφία: σ. 91-103
Democritus University of Thrace
