Η Τουρκία και το Ισραήλ είναι δύο χώρες που λόγω της περιφερειακής αλλά και διεθνούς στρατηγικής τους θέσης, διαδραματίζουν σημαίνοντα ρόλο στην ασφάλεια και διατήρηση ισορροπιών στη Μέση Ανατολή. Ως εκ τούτου η πορεία των διμερών τους σχέσεων μας βοηθά να κατανοήσουμε τον ρόλο που διαδραματίζουν στη χάραξη πολιτικών από τις χώρες του Αραβικού κόσμου αλλά και άλλων διεθνών «παιχτών» όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, η Ρωσία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχουν συμφέροντα στο περιφερειακό αυτό υποσύστημα. Κατά την δεκαετία του 1990 Τουρκία και Ισραήλ συνεργάστηκαν αγαστά για την προώθηση των κοινών τους συμφερόντων και στόχων που σχετίζονταν με τα δρώμενα και τις εξελίξεις της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Μετά την ανάληψη της σκυτάλης στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα της Τουρκίας από το κόμμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το 2002 σταδιακά τα συμφέροντα των δύο χωρών βρέθηκαν αντικρουόμενα με αποτέλεσμα να επέλθει τελικά κρίση και αδιέξοδο στις διπλωματικές στους σχέσεις ύστερα από μία σωρία προκλητικών ενεργειών και από τις δύο πλευρές. Από τον συλλογισμό αυτό, προκύπτουν τα ερωτήματα όπως:Με ποιο τρόπο και σε ποιο πλαίσιο συνεργάστηκαν Τουρκία και Ισραήλ κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1990; Ποια μορφή και πόσο βαθειά ήταν η σχέση τους; Ποιες αλλαγές έλαβαν χώρα στο εσωτερικό της Τουρκίας και μετέβαλλαν την εξωτερική της πολιτική όσο αφορά το Ισραήλ αλλά και την Ευρύτερη Μέση Ανατολή; Ποια γεγονότα και με ποιο τρόπο οδήγησαν τους δύο πρώην συμμάχους σε αντιπαράθεση και τι συνέπειες μπορεί να επιφέρουν στην ήδη ασταθή περιοχή της περιφέρειας τους; Μέσω ιστορικής και θεωρητικής προσέγγισης αναλύεται στην παρούσα εργασία η σχέση της Τουρκίας με το Ισραήλ από το ειδικό προς το γενικό και εξάγονται τα εξής συμπεράσματα: Την τελευταία δεκαετία οι ανησυχίες για τον ρόλο της Συρίας αλλά και άλλων κρατών της περιοχής καθώς και η αντίληψη περί «κοινότητας συμφερόντων» σε μια σειρά θεμάτων οδήγησαν την Τουρκία και το Ισραήλ σε μία θεαματική προσέγγιση. Η απόφαση για την προσέγγιση των δύο χωρών λήφθηκε κυρίως από τους στρατιωτικούς, με κύριο γνώμονα αφενός τις στρατιωτικές και στρατηγικές ανάγκες της Τουρκίας και αφετέρου τις επιταγές των Ηνωμένων Πολιτειών, με απώτερο στόχο την αναβάθμιση του επιπέδου των εξοπλισμών. Από την μεριά του Ισραήλ η Τουρκία ήταν μία δυτικά προσανατολισμένη δύναμη σχεδόν εβδομήντα πέντε εκατομμυρίων στη Μέση Ανατολή. Ανάπτυξη ουσιαστικών, πολυδιάστατων σχέσεων με μία τέτοια σημαντική χώρα θα συνέβαλε στην προσπάθεια το Ισραήλ να ενσωματωθεί στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον θα έστελνε το μήνυμα ότι το Ισραήλ μπορούσε να έχει φυσιολογικές και όχι ανταγωνιστικές, σχέσεις με μία Ισλαμική χώρα σε αντίθεση με την προπαγάνδα των Αράβων. Επίσης η Τουρκία συνόρευε με το Ιράν, το μεγαλύτερο για το Ισραήλ αντίπαλο από το 1979 και μετά. Από το 2002 λόγω εσωτερικών αλλαγών στην Τουρκία αλλά και την άνοδο νέων πολιτικών δυνάμεων δια του ΑΚΡ δημιούργησαν την αντίστροφη μέτρηση για την αποκαθήλωση των τουρκο- ισραηλινών σχέσεων. Η κατάρρευση των σχέσεων δεν ήταν αποτέλεσμα αντιδράσεων ή απογοήτευσης της Άγκυρας εξαιτίας της ισραηλινής πολιτικής έναντι της Παλαιστινιακής Αρχής ή της Γάζας, αλλά η συνέπεια μιας νέας εξωτερικής πολιτικής, όπως την κωδικοποίησε ο Αχμέτ Νταβούτογλου. Ήδη από το 2012 η Τουρκία και το Ισραήλ βρίσκονται σε φάση σχετικής τουλάχιστον αποκατάστασης των σχέσεων τους αν και υπάρχουν αρκετά ανοιχτά θέματα που σχετίζονται με τις δύο χώρες είτε άμεσα, είτε έμμεσα, όπως το ζήτημα της αποζημίωσης, αμυντικά/ εξοπλιστικά, άνοιγμα και ελευθερίες στη Γάζα, επίσκεψη του Τούρκου Πρωθυπουργού στους Παλαιστινίους, βόρειο Ιράκ και το ζήτημα της Συρίας.
University of the Aegena
