The Arab revolts wave commenced in Tunisia in 2010, ran Libya, Egypt, Yemen, Bahrain led Syria to a dead end civil war that still grinds on. The Syrian crisis, which is entering the fourth year of bloodshed and humanitarian disaster with thousands of deaths and refugees, proved pivotal for the regional system of the Middle East. The current crisis encapsulates sociopolitical contradictions and at the same time geopolitical conflicts between regional and international actors. Syria is a major Arab country with a great history and influence in the Middle East for decades. The Baath Party - from which the Syrian leader Hafez al-Assad has emerged and constitutes an ideological amalgam of Arab nationalism, socialism and panarabism - , the historic cooperation with Egypt and the establishment of the United Arab Republic in 1958, the thirty years of military presence of Syrian forces in Lebanon and Syria's stance towards the Palestinians and Arab-Israeli conflict are elements of coherent links that pose a risk of crisis contagion in Lebanon, Iraq and Turkey - due to the separatism tendencies of the Kurds. Therefore, the working hypothesis being adopted within this thesis is that the inner Syrian crisis sets the future of the country at stake, and can act as a catalyst for regional developments regardless of its outcome. Within this context, traditional alliances of regional actors are being overturned, while the role of others is being redefined. Violent and huge displacement of population as well as trends of autonomy developed among conflicting ethnic and religious minorities question the geography boundaries which were proposed by the Sykes – Picot Agreement (1916) right after the collapse of the Ottoman Empire and set the future borders of Syria and Iraq. Great is also the challenge for international actors, primarily for the United States of America (USA) and the Russian Federation, who are forced to redefine their role, to extricate themselves from a Cold War Rationality and to balance their aspirations of maintaining influence in the Middle East and Eastern Mediterranean within a competitive multipolar environment.
Το κύμα των αραβικών εξεγέρσεων ξεκίνησε στην Τυνησία το 2010, διέτρεξε τη Λιβύη, την Αίγυπτο, την Υεμένη, το Μπαχρέιν και κατέληξε στη Συρία σε έναν αδιέξοδο εμφύλιο πόλεμο που ακόμα μαίνεται. Η συριακή κρίση, η οποία εισέρχεται στον τέταρτο χρόνο αιματοχυσίας και ανθρωπιστικής καταστροφής με χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες, αποδεικνύεται κομβικής σημασίας για τις εξελίξεις στο περιφερειακό σύστημα της Μέσης Ανατολής. Η τρέχουσα αυτή κρίση συμπυκνώνει κοινωνικοπολιτικές αντιθέσεις και ταυτόχρονα γεωπολιτικές συγκρούσεις μεταξύ περιφερειακών και διεθνών δρώντων. Η Συρία αποτελεί μια πολύ σημαντική αραβική χώρα με σπουδαία ιστορία που επηρέασε για δεκαετίες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Το κόμμα Μπάαθ από το οποίο αναδείχτηκε ο Σύριος ηγέτης Χαφέζ αλ Άσαντ, ιδεολογικά κράμα αραβικού εθνικισμού, σοσιαλισμού και παναραβισμού, η συνεργασία με την Αίγυπτο και την ίδρυση της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας (εφεξής ΗΑΔ) το 1958, η τριακονταετής στρατιωτική παρουσία των συριακών δυνάμεων στον Λίβανο και η στάση της Συρίας απέναντι στο Παλαιστινιακό και την αραβοϊσραηλινή διένεξη, αποτελούν στοιχεία συνεκτικών δεσμών με την περιφέρειά της, που ενέχουν τον κίνδυνο διάχυσης της κρίσης σε Λίβανο, Ιράκ και Τουρκία, λόγω των αποσχιστικών τάσεων των Κούρδων. Η υπόθεση εργασίας που υιοθετείται στην παρούσα διατριβή, είναι ότι το εσωτερικό διακύβευμα της συριακής κρίσης αφορά στο μέλλον της ίδιας της χώρας, ανεξάρτητα από την έκβασή της και ότι δύναται να λειτουργήσει ως καταλύτης για τις περιφερειακές εξελίξεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, παραδοσιακές συμμαχίες περιφερειακών δρώντων ανατρέπονται, ενώ ο ρόλος άλλων επανακαθορίζεται. Ο βίαιος εκτοπισμός τεράστιου όγκου πληθυσμού και οι τάσεις αυτονόμησης συγκρουόμενων εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων θέτουν υπό αμφισβήτηση τη γεωγραφία στην περιοχή, έτσι όπως διαμορφώθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σε ζώνες βρετανικού και γαλλικού ελέγχου, οι οποίες καθόρισαν εν πολλοίς τα μελλοντικά σύνορα Συρίας και Ιράκ (Συμφωνία Σάικς Πικό 1916). Εξίσου μεγάλη είναι η πρόκληση για διεθνείς δρώντες, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (εφεξής ΗΠΑ) και την Ομοσπονδία της Ρωσίας, πρωτίστως, οι οποίοι αναγκάζονται να επαναπροσδιορίσουν το ρόλο τους, να απεγκλωβιστούν από μια Ψυχροπολεμική λογική και να ισορροπήσουν τις επιδιώξεις τους για διατήρηση της επιρροής τους στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο μέσα σε ένα περιβάλλον ανταγωνιστικά πολυπολικό.
Πανεπιστήμιο Αιγαίου
