Εισαγωγή: Το άσθμα είναι μια χρόνια αναπνευστική νόσος που επηρεάζει σημαντικά τα παιδιά και τους εφήβους παγκοσμίως. Η αποτελεσματική διαχείριση του άσθματος απαιτεί αυστηρή συμμόρφωση με τη συνταγογραφούμενη φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, η μη συμμόρφωση παραμένει ένα σημαντικό εμπόδιο για τον έλεγχο του άσθματος, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία.
Σκοπός: Σκοπός της παρούσας μελέτης αποτέλεσε η εκτίμηση του βαθμού συμμόρφωσης στην αντιασθματική αγωγή των παιδιών και εφήβων που παρακολουθούνται στο παιδοπνευμονολογικό ιατρείο του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ) , η διερεύνηση των παραγόντων που την επηρεάζουν και η συσχέτιση της συμμόρφωσης με τον έλεγχο του άσθματος.
Μεθοδολογία: Η μελέτη μας ήταν μια συγχρονική μελέτη παρατήρησης με χρήση σταθμισμένων ερωτηματολογίων, καθώς και ερωτήσεων ανοικτού τύπου για την συλλογή ποιοτικών χαρακτηριστικών. Το δείγμα της μελέτης ήταν δείγμα ευκολίας και αποτελούνταν από 105 παιδιά και εφήβους ηλικίας 6 έως 16 ετών με διαγνωσμένο άσθμα που επισκέφθηκαν το παιδοπνευμονολογικό ιατρείο του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ) τις ημέρες Δευτέρα, Πέμπτη και Παρασκευή. Η συλλογή των δεδομένων διεξήχθη από τον Μάρτιο έως τον Απρίλιο του 2024. Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν οι συμμετέχοντες στην έρευνα να ενημερωθούν για το σκοπό της μελέτης και να υπογράψουν το έντυπο συναίνεσης για την εθελοντική συμμετοχή τους στην έρευνα. Τα ερωτηματολόγια που τους δόθηκαν περιλάμβαναν δημογραφικά χαρακτηριστικά, το Childhood Asthma Control Test (C-ACT), το Asthma Control Test (ACT) και την Κλίμακα Συμμόρφωσης στη Φαρμακευτική Χρήση Morisky (MMAS-8). Η στατιστική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με το IBM SPSS Statistics 28.0. Τέλος, έγιναν ημιδομημένες συνεντεύξεις με 5 ερωτήσεις ανοιχτού τύπου σε 20 από τα 105 παιδιά και εφήβους , οι οποίες αξιολογούσαν τους παράγοντες που επιδρούν στην μη συμμόρφωση στην αντιασθματική αγωγή.
Αποτελέσματα: Από τα 105 παιδιά & εφήβους της έρευνας, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων ήταν 60 αγόρια (57,1%) , ενώ τα 45 ήταν κορίτσια (42,9%). Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (55,2%) παρουσίασαν χαμηλή συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή τους, ενώ σημαντικά περισσότερα από τα μισά παιδιά & εφήβους ή το 67,6% είχε πολύ καλά ελεγχόμενο άσθμα (p<0,05). Αντίθετα, σημαντικά λιγότερα από τα μισά παιδιά & εφήβους ή το 13,3% είχε υψηλή συμμόρφωση φαρμακευτικής αγωγής (p<0,05). Ακόμη, ο έλεγχος χ2 έδειξε ότι δεν υπάρχει σημαντική συσχέτιση μεταξύ του ελέγχου του άσθματος (βαθμολογίες ACT/C-ACT) και της συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή (βαθμολογίες MMAS-8) στα παιδιά (p=0,607, p>0,05). Ωστόσο, προέκυψε ότι σημαντικά καλύτερος έλεγχος άσθματος συσχετίστηκε με υψηλότερη ηλικία έναρξης ασθματικής συμπτωματολογίας (r=0,238, p<0,05) ή με μικρότερο αριθμό επεισοδίων ασθματικών παροξυσμών τον τελευταίο χρόνο (r=-0,228, p<0,05). Τέλος, η καλύτερη συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή σχετίστηκε με παιδιά & εφήβους που έχουν χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος (β=-0,09, p=0,032) ή υψηλότερη ηλικία έναρξης ασθματικής συμπτωματολογίας (β=0,16, p=0,031). Οι κυριότεροι λόγοι μη συμμόρφωσης που δηλώθηκαν από τις ερωτήσεις ανοιχτού τύπου ήταν πρακτικές δυσκολίες στη σωστή τεχνική εισπνοής, απασχόληση με παιχνίδι/δραστηριότητες, έλλειψη υπενθύμισης από γονείς , έλλειψη οργάνωσης/προγραμματισμού και η πεποίθηση μη αναγκαιότητας λήψης φαρμάκου.
Συμπεράσματα: Ο πληθυσμός της μελέτης δείχνει να μη συμμορφώνεται ικανοποιητικά στη θεραπεία του άσθματος τονίζοντας την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις που θα βελτιώσουν τη συμμόρφωση στην αντιασθματική αγωγή των παιδιατρικών ασθενών. Χαρακτηριστικά των παιδιών και των εφήβων, όπως το φύλο, ο τόπος κατοικίας, συνοδά νοσήματα, αλλά και δημογραφικά στοιχεία των γονέων τους, όπως το επίπεδο εκπαίδευσης ,η καπνιστική συνήθεια και το ιστορικό άσθματος ή ατοπίας, έδειξαν να μην επηρεάζουν σημαντικά τον έλεγχο του άσθματος των παιδιών και τη συμμόρφωση τους στη φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, προέκυψε ότι ελέγχουν καλύτερα το άσθμα τους παιδιά και έφηβοι με υψηλότερη ηλικία έναρξης συμπτωματολογίας άσθματος ή με μικρότερο αριθμό επεισοδίων παροξυσμών άσθματος το τελευταίο χρόνο. Ανάλογα, συμμορφώνονται καλύτερα στη φαρμακευτική αγωγή παιδιά και έφηβοι που έχουν χαμηλότερο δείκτη μάζας σώματος ή που πρωτοεμφάνισαν σε μεγαλύτερη ηλικία συμπτώματα άσθματος. Ακόμη, παρατηρήθηκε ότι το επίπεδο ελέγχου του άσθματος στα παιδιά δεν επηρεάζεται σημαντικά από το επίπεδο τήρησης της φαρμακευτικής αγωγής τους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ποιοτικής έρευνας υπήρξε αρνητική επίδραση της συμμόρφωσης από παράγοντες , όπως η δυσκολία στη τεχνική εισπνοής, έλλειψη υπενθύμισης από τους γονείς, μη λήψη φαρμάκου λόγω ενασχόλησης με παιχνίδι/δραστηριότητες. Επομένως, να σημειωθεί πως παρεμβάσεις ,όπως εκπαιδευτικά προγράμματα για τους ασθενείς και τους φροντιστές τους είναι απαραίτητες για την ενίσχυση της συμμόρφωσης και την επίτευξη καλύτερου ελέγχου του άσθματος.
(EL)
Introduction: Asthma is a chronic respiratory disease that significantly affects children and adolescents worldwide. Effective asthma management requires strict adherence to prescribed medication regimens. However, non-compliance remains a significant barrier to asthma control, particularly in childhood.
Purpose: The purpose of this study was to assess the degree of adherence to asthma therapy among children and adolescents attending the pediatric pulmonary clinic at the University General Hospital of Heraklion (PAGNI), investigate the factors influencing adherence, and correlate adherence with asthma control.
Methodology: Our study was a cross-sectional observational study using standardized questionnaires and open-ended questions to collect qualitative characteristics. The study sample was a convenience sample consisting of 105 children and adolescents aged 6 to 16 years with diagnosed asthma who visited the pediatric pulmonary clinic of the University General Hospital of Heraklion (PAGNI) on Mondays, Thursdays, and Fridays. Data collection was conducted from March to April 2024. Participants were required to be informed about the study's purpose and sign a consent form for voluntary participation. The questionnaires included demographic characteristics, the Childhood Asthma Control Test (C-ACT), the Asthma Control Test (ACT), and the Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8). Statistical analysis was performed using IBM SPSS Statistics 28.0. Finally, semi-structured interviews with 5 open-ended questions were conducted with 20 out of the 105 children and adolescents to evaluate factors affecting non-adherence to asthma therapy.
Results: Of the 105 children and adolescents in the study, the majority were 60 boys (57.1%), while 45 were girls (42.9%). More than half of the participants (55.2%) showed low adherence to their medication regimen, while significantly more than half of the children and adolescents (67.6%) had well-controlled asthma (p<0.05). Conversely, significantly fewer than half of the children and adolescents (13.3%) had high medication adherence (p<0.05). Additionally, the chi-square test showed no significant correlation between asthma control (ACT/C-ACT scores) and medication adherence (MMAS-8 scores) in children (p=0.607, p>0.05). However, better asthma control was significantly associated with a higher age of asthma symptom onset (r=0.238, p<0.05) or a lower number of asthma exacerbations in the past year (r=-0.228, p<0.05). Finally, better medication adherence was associated with children and adolescents who had a lower body mass index (β=-0.09, p=0.032) or a higher age of asthma symptom onset (β=0.16, p=0.031). The main reasons for non-adherence reported in the open-ended questions were practical difficulties in proper inhalation technique, engagement in play/activities, lack of reminders from parents, lack of organization/planning, and the belief that medication was not necessary.
Conclusions: The study population shows inadequate adherence to asthma treatment, highlighting the need for targeted interventions to improve adherence to asthma therapy among pediatric patients. Characteristics of children and adolescents, such as gender, place of residence, comorbidities, as well as demographic factors of their parents, such as education level, smoking habits, and history of asthma or atopy, did not significantly affect asthma control and adherence to medication. However, it was found that children and adolescents with a higher age of asthma symptom onset or fewer asthma exacerbations in the past year had better asthma control. Similarly, better adherence to medication was observed in children and adolescents with a lower body mass index or those who first exhibited asthma symptoms at an older age. Additionally, the level of asthma control in children was not significantly influenced by their adherence to medication. According to the qualitative research results, factors such as difficulty in inhalation technique, lack of reminders from parents, and not taking medication due to engagement in play/activities negatively impacted adherence. Therefore, interventions such as educational programs for patients and their caregivers are essential to enhance adherence and achieve better asthma control.
(EN)
Πανεπιστήμιο Κρήτης
