Το γένος Sideritis (Τσάι του βουνού) ανήκει στην οικογένεια των Lamiaceae (Χειλανθών) και τα συγκεκριμένα φυτά ευδοκιμούν σε υψόμετρο που κυμαίνεται από 500 έως 2.000 μέτρα, σε ξηρά πετρώδη ή ασβεστολιθικά εδάφη. Στόχος της παρούσας εργασίας ήταν η ανασκόπηση και παρουσίαση των κύριων ειδών Sideritis που φύονται στην Ελλάδα, η κατανόηση των δραστικών συστατικών και των ποικίλων δράσεων του τσαγιού του βουνού, οι τρόποι καλλιέργειας καθώς και τα προϊόντα που μπορούν να προκύψουν. Η εργασία στηρίχθηκε σε 77 επιστημονικά άρθρα, εκ των οποίων 7 ανήκουν σε ελληνικές πηγές και 70 σε διεθνείς. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, στην Ελλάδα τα κύρια είδη είναι S. athoa, S. clandestina, S. scardica, S. raeseri, S. syriaca και S. euboea. Από την αρχαιότητα, οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν το τσάι του βουνού ως μέσο ανακούφισης από τα συμπτώματα διαφόρων ασθενειών. Στο γένος Sideritis έχουν βρεθεί πολλά χημικά συστατικά, όπως τερπένια(terpenes), φλαβονοειδή(flavonoids), ιριδοειδή(iridoids), κουμαρίνες(coumarins), λιγνάνες(lignanes), στερόλες(sterols) και διάφορα αιθέρια έλαια(essential oil). Σχεδόν σε όλα τα είδη έχουν εντοπιστεί τα διτερπένια, τα φλαβονοειδή και τα αιθέρια έλαια, τα οποία είναι και τα κύρια στοιχεία που είναι υπεύθυνα για την φαρμακολογική δράση (González-Burgos et al., 2011, Romanucci, 2016). Οι δράσεις του τσαγιού του βουνού μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε αντιφλεγμονώδεις, αναλγητικές, αντιμικροβιακές, αντιβακτηριακές, αντιμυκητιακές, αντιθρομβωτικές, αντιυπερτασικές, γαστροπροστατευτικές και αντιοξειδωτικές. Τα είδη του γένους Σιδερίτη συγκεντρώνουν σημαντική ποσότητα ισχυρών αντιοξειδωτικών συστατικών γι’ αυτό η κατανάλωση τσαγιού του βουνού έχει αποδειχθεί από επιστήμονες ότι συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας του ανθρώπου (Skrovankova et al., 2012). Οι αντιοξειδωτικές ουσίες, στο τσάι του βουνού, βρίσκονται κυρίως στα αιθέρια έλαια, τα φαινολικά συστατικά και τη βιταμίνη C. Επίσης επιδρά θετικά σε ασθένειες όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το Αλτσχάιμερ, οι ψυχικές διαταραχές, η οστεοπόρωση, η χοληστερόλη και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η κατανάλωση τσαγιού του βουνού ενισχύει την υγεία του ανθρώπινου οργανισμού και δεν αποτελεί θεραπεία για κάποια ασθένεια ή πάθηση. Σχετικά με την καλλιέργεια του φύεται σε εδάφη άγονα και βραχώδη με περιορισμένη περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και δεν απαιτούνται ιδιαίτεροι καλλιεργητικοί χειρισμοί, γεγονός το οποίο διευκολύνει ένα νέο καλλιεργητή. Επιπροσθέτως χαρακτηρίζεται από υψηλή ανθεκτικότητα σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Τέλος οι χρήσεις του είναι κυρίως για ζεστά και κρύα ροφήματα, καλλυντικά, σαμπουάν και κρέμες μαλλιών, φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής.
(EL)
The genus Sideritis belongs to the family of Lamiaceae and these plants thrive at altitudes ranging from 500 to 2.000 meters, in dry stony or limestone soils. The aim of this work was to review and present the main Sideritis species that grow in Greece, to understand the active ingredients and the various actions of the mountain tea, the cultivation methods as well as the products that can be obtained. The work was based on 77 scientific articles, of which 7 belong to Greek sources and 70 to international sources. According to the results of the literary review, in Greece the main species are S. athoa, S. clandestina, S. scardica, S. raeseri, S. syriaca and S. euboea. Since ancient times, Greeks have used mountain tea as a means of relieving the symptoms of various diseases. In the genus Sideritis many chemical constituents have been found, such as terpenes, flavonoids, iridoids, coumarins, lignanes, sterols and various essential oils. In almost all species, diterpenes, flavonoids and essential oils have been identified, which are the main elements responsible for pharmacological action (González-Burgos et al., 2011, Romanucci, 2016). The activities of mountain tea can be categorized into anti-inflammatory, analgesic, antimicrobial, antibacterial, antifungal, antithrombotic, antihypertensive, gastroprotective and antioxidant. Species of the genus Sideritis concentrate a significant amount of powerful antioxidants, which is why the consumption of mountain tea has been shown by scientists to help maintain human health (Skrovankova et al., 2012). The antioxidants in mountain tea are found mainly in essential oils, phenolic components and vitamin C. It also has a positive effect on diseases such as diabetes mellitus, Alzheimer's, mental disorders, osteoporosis, cholesterol and cardiovascular diseases. It is important to mention that the consumption of mountain tea enhances the health of the human body and is not a cure for any disease or condition. Regarding its cultivation, it grows in barren and rocky soils with limited content of nutrients and does not require special cultivation manipulations, which facilitates a new grower. In addition, it is characterized by high resistance to adverse weather conditions. Finally, its uses are mainly for hot and cold drinks, cosmetics, shampoos and hair creams, medicines and dietary supplements.
(EN)
/aggregator-openarchives/portal/institutions/uoa
