Οι καταστροφές, που επέρχονται από φυσικές ή ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, έχουν την ικανότητα να προκαλέσουν σοβαρές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και απώλειες. Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρήθηκε αυξητική τάση στις πραγματικές επιπτώσεις και απώλειες που επιφέρουν οι καταστροφές. Έτσι, οι αρμόδιοι φορείς διαχείρισης καταστροφών πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη, ούτως ώστε να προστατεύσουν τις κοινότητες τους έστω και προληπτικά, εξελίσσοντας αποτελεσματικές στρατηγικές διαχείρισης. Τα παραδείγματα στρατηγικών διαχείρισης είναι κοινότυπα σε ένα πλαίσιο καταστροφής. Ωστόσο, η διαχείριση καταστροφών, είναι ένα σύστημα με ποικίλα στοιχεία και αρκετές φορές οι στρατηγικές που πρέπει να εφαρμόζονται σε όλες τις κύριες φάσεις του κύκλου διαχείρισης καταστροφών, δεν είναι αρκετά σαφείς.
Στην ελαχιστοποίηση της τρωτότητας των κοινωνιών απέναντι σε μία κρίση ή καταστροφή, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η Πολιτική Προστασία, ένας επιχειρησιακός τομέας που λειτουργεί βάσει οργανωμένων σχεδίων αντιμετώπισης και διαχείρισης καταστροφών, καθώς συντονίζει κρατικές υπηρεσίες, τοπικές αρχές, εθελοντές και άλλους φορείς. Στην Ελλάδα, ο αρμόδιος υπεύθυνος φορέας για το συντονισμό δράσεων Πολιτικής Προστασίας, είναι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΠ) και υπάγεται στο Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
Από την άλλη, ο εθελοντισμός παίζει εξίσου καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση καταστροφών, αλλά και στη φιλανθρωπική προσφορά αγαθών και υπηρεσιών. Αποτελεί ένα διαχρονικό και παγκόσμιο φαινόμενο, το οποίο απασχολεί όχι μόνο τους φορείς της πολιτικής ζωής, τόσο διεθνείς, όσο και τοπικούς οργανισμούς/οργανώσεις, αλλά και τους ίδιους τους πολίτες, τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο, όσο και στην Ελλάδα. Παρόλα αυτά, η γνώση είναι αρκετά μικρή σχετικά με το γιατί οι άνθρωποι εμπλέκονται σε τέτοιες φιλανθρωπικές πράξεις, με την λίστα των εθελοντικών κινήτρων να είναι πολύ μεγάλη και να επικεντρώνεται κυρίως στον αλτρουισμό, στην ανησυχία για την φήμη και τα υλικά κίνητρα. Στις μέρες μας, λόγω της αύξησης των πολιτικών, κοινωνικοοικονομικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων, ο εθελοντισμός φαίνεται να λαμβάνει μία πιο ξεκάθαρη και οργανωμένη μορφή, καθώς διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κοινωνία.
Ειδικότερα όμως, η συμμετοχή του εθελοντισμού σε οργανωμένες δράσεις της Πολιτικής Προστασίας αποδεικνύεται ζωτικής σημασίας. Οι εθελοντές και οι εθελοντικές οργανώσεις που ανήκουν στο εγγεγραμμένο μητρώο της ΓΓΠΠ, δραστηριοποιούνται ενεργά στις διάφορες φάσεις διαχείρισης καταστροφών, ενισχύοντας το έργο της Πολιτικής Προστασίας στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.
Η παρούσα διατριβή, λοιπόν, φιλοδοξεί να αναδείξει την σημασία του έργου των εθελοντών της Πολιτικής Προστασίας στη διαχείριση καταστροφών και διαρθρώνεται σε έξι συνολικά κεφάλαια. Ειδικότερα, τα πρώτα τέσσερα κεφάλαια βασίζονται στη βιβλιογραφική ανασκόπηση στα οποία αναλύονται η σημασία διαχείρισης καταστροφών, η έννοια του εθελοντισμού, οι αρμοδιότητες των εθελοντών Πολιτικής Προστασίας, τα κριτήρια ένταξης τους στο σύστημα Πολιτικής Προστασίας, ο τρόπος δράσης τους στη διαχείριση καταστροφών και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Το πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζει τα αποτελέσματα ποιοτικής έρευνας, η οποία διεξήχθη με τη μέθοδο του ερωτηματολογίου, απευθυνόμενη σε Εθελοντικές Ομάδες της Πολιτικής Προστασίας, με σκοπό την περαιτέρω εξέταση του τρόπου δράσης, των προκλήσεων και των αναγκών των φορέων αυτών. Στο έκτο και τελευταίο κεφάλαιο αναλύονται τα συμπεράσματα της έρευνας και της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, ενώ παρουσιάζονται και πιθανές προτάσεις για βελτίωση του έργου των Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας.
(EL)
Disasters, resulting from natural or man-made interventions, have the potential to cause several catastrophic impacts and significant socioeconomic losses. The actual effects and losses caused by disasters in recent decades have been observed with an increasing trend. Consequently, disaster managers need to take a growing responsibility to proactively protect their communities by developing effective management strategies. Examples of management strategies are common in disaster context. However, disaster management is a multifaceted system and the most times the strategies to be applied in all the main phases of the disaster management cycle are not clear enough.
When it comes to minimizing the vulnerability of societies to a crisis or disaster, Civil Protection plays a crucial role. This operational sector operates based on organized plans for disaster response and management, coordinating state services, local authorities, volunteers, and other organizations. In Greece, the responsible agency for coordinating Civil Protection actions is the General Secretariat for Civil Protection (GSCP), which falls under the Ministry of Climate Crisis and Civil Protection.
On the other hand, volunteering plays a prominent role in disaster management, but also in the charitable provision of goods and services. It is a timeless and global phenomenon that concerns not only the bodies of political life both international and local organizations, but also the citizens themselves both globally and in Greece. Nevertheless, knowledge is quite small about how people are involved in such acts of charity, with the list of volunteering motivations being very long and focused mainly on altruism, concern for reputation and material incentives. Nowadays, it seems that to take a clearer and organized shape, as it plays an important role in society, due to the increase in political, socioeconomic, and environmental problems.
However, the participation of volunteerism in organized actions of Civil Protection proves to be of vital importance. Volunteers and volunteer organizations that are registered in the official registry of the General Secretariat for Civil Protection (GSCP), are actively involved in the various phases of disaster management, enhancing the work of Civil Protection in maintaining social cohesion.
The aim of the study is to highlight the importance of the work of Civil Protection volunteers in disaster management and is structured into six chapters. Specifically, the first four chapters are based on a literature review that analyzes the importance of disaster management, the concept of volunteerism, the responsibilities of Civil Protection volunteers, the criteria for their inclusion in the Civil Protection system, their methods of action in disaster management, and the challenges they face. The fifth chapter presents the results of a qualitative study conducted through a questionnaire addressed to Civil Protection Volunteer Organizations, aimed at further examining their methods of action, challenges, and needs. The sixth and final chapter analyzes the conclusions of the research and the literature review, while also presenting possible suggestions for improving the work of Civil Protection volunteers.
(EN)
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
