Η έννοια της διακριτικής ευχέρειας παρουσιάζει ενδιαφέρον γενικότερα και όχι μόνο στο πεδίο του φορολογικού δικαίου. Κι αυτό κυρίως, γιατί έχει συνδεθεί με την άσκηση πολιτικής, οπότε τίθενται αρκετά ζητήματα σε σχέση με τον τρόπο που θα οριοθετηθεί από το δίκαιο. Οι προβληματισμοί που τίθενται γενικότερα ως προς τη φύση και την οριοθέτηση της διακριτικής ευχέρειας γίνονται εντονότεροι, όταν χρησιμοποιείται στο φορολογικό δίκαιο, πεδίο στο οποίο η δράση της φορολογικής διοίκησης έχει συνδεθεί με τη δέσμια αρμοδιότητα λόγω της αρχής της νομιμότητας του φόρου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση που παρότι δεν πρόκειται τυπικώς για άσκηση διακριτικής ευχέρειας, δίνεται ωστόσο στη διοίκηση ένα περιθώριο ελιγμών που κατ’ αποτέλεσμα εξομοιώνει τη δράση της με την άσκηση διακριτικής ευχέρειας. Κι εδώ είναι που αναδεικνύεται η σημασία της διάκρισης μεταξύ δέσμιας αρμοδιότητας και διακριτικής ευχέρειας στη διοικητική δράση, καθώς η διάγνωση της ύπαρξης διακριτικής ευχέρειας επιφέρει κάποιες συνέπειες (π.χ. επίκληση γενικών αρχών διοικητικού δικαίου) που δεν επέρχονται στην περίπτωση που δεν πρόκειται τυπικώς για άσκηση διακριτικής ευχέρειας.
Στο μέτρο που η διακριτική ευχέρεια αποτελεί την εξαίρεση στο φορολογικό δίκαιο και όχι τον κανόνα, μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσίαση των περιπτώσεων της κατά διακριτική ευχέρεια δράσης της φορολογικής διοίκησης. Κατά τούτο, περιπτώσεις δράσης της κατά δέσμια αρμοδιότητα παρουσιάζονται όπου κρίνεται αναγκαίο, για την καλύτερη, μέσα από την αντιπαραβολή, αντίληψη των περιθωρίων ελευθερίας της, όταν η φορολογική διοίκηση δρα κατά διακριτική ευχέρεια.
Σε έναν πρώτο χρόνο εξετάζεται η έννοια της διακριτικής ευχέρειας (υπό Ι. Α.), ενώ αναφέρονται και συγκεκριμένες περιπτώσεις εντοπισμού της στο φορολογικό δίκαιο (υπό Ι. Β.). Σε έναν δεύτερο χρόνο παρουσιάζεται η σημασία της διάκρισης μεταξύ δέσμιας αρμοδιότητας και διακριτικής ευχέρειας, που έγκειται αφενός στα όρια που τίθενται στη διακριτική ευχέρεια (υπό ΙΙ. Α.) κι αφετέρου στη διαφορετική ένταση του δικαστικού ελέγχου (υπό ΙΙ. Β.).
Παρά την πρώτη εντύπωση που δημιουργείται στο πεδίο του φορολογικού δικαίου για την απουσία στοιχείων διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης, μια προσεκτικότερη ματιά οδηγεί στο συμπέρασμα ότι σε αρκετές περιπτώσεις της παρέχονται περιθώρια εκτίμησης, σήμερα κυρίως στο πεδίο των φορολογικών ελέγχων. Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι η έννοια της διακριτικής ευχέρειας δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, στο πεδίο δε του φορολογικού δικαίου αφορά κυρίως το περιεχόμενο της πράξης και την εξειδίκευση αόριστων νομικών, αλλά και πραγματικών εννοιών.
Ωστόσο, η διακριτική ευχέρεια της διοίκησης είναι πάντοτε περισσότερο ή λιγότερο δεσμευμένη: αφενός προσδιορίζεται νομοθετικά κι αφετέρου οριοθετείται από το Σύνταγμα, από γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου, αλλά και από τα δεδομένα της κοινής πείρας και λογικής. Η χορήγηση περιθωρίων ελευθερίας δράσης στη διοίκηση μπορεί να αποτιμηθεί θετικά, παρότι μάλλον δεν είναι αυτή η τάση, καθώς επιτρέπει στη διοίκηση την εκτίμηση κρίσιμων περιστάσεων, όπως της υπαιτιότητας του φορολογουμένου, χωρίς να συνεπάγεται αυθαιρεσία στη δράση της δεδομένου ότι οριοθετείται το πλαίσιό της. Εγγυητής της τήρησης των λεπτών ισορροπιών που θέτει η οριοθέτησή της είναι ο δικαστής, ο οποίος σεβόμενος τη διάκριση των εξουσιών πρέπει παράλληλα να μεριμνά για τήρηση του Συντάγματος και της αρχής της νομιμότητας.
(EL)
Ce mémoire sur la compétence liée et le pouvoir discrétionnaire de l’administration fiscale questionne davantage la notion de pouvoir discrétionnaire. Ce choix s'explique par la nature de la compétence de l’administration en matière de droit fiscal qui se trouve dans une situation de compétence liée en raison du principe de la légalité de l’impôt. En ce sens, c'est en vertu du caractère exceptionnel du pouvoir discrétionnaire, il semble plus utile et intéressant d'orienter la recherche surtout sur les expresions de ce pouvoir discrétionnaire, en comparant les différents types de compétence.
Malgré la règle de la compétence liée, une analyse plus approfondie permet de démontrer qu’il existe plusieurs cas, où l’administration dispose soit d’un pouvoir discrétionnaire soit de marges de manœuvre d'un tel degré qu'elles peuvent assimiler son action au pouvoir discrétionnaire. À cet égard, il s’agit, dans un premier temps, d'analyser la notion de pouvoir discrétionnaire (I. A.), en présentant des cas particuliers du droit fiscal (I. B.). Dans un second temps, il convient d'insister sur l’importance de la distinction entre la compétence liée et le pouvoir discrétionnaire, qui consiste d’une part en l’application de principes généraux du droit, lorsqu’il s’agit du pouvoir discrétionnaire (II. A.), et d’autre part en la variation de l’intensité du contrôle juridictionnel (II. B.).
(EN)
/aggregator-openarchives/portal/institutions/uoa
