Στην παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζεται η αρχιτεκτονική των δύο ναών του
Ποσειδώνος στο Σούνιο. Από την προναϊκή φάση του ιερού στην πρώιμη Αρχαϊκή
εποχή σώζονται σχεδόν ακέραιος κούρος και θραύσματα τουλάχιστον άλλων τριών.
Στην ώριμη Αρχαϊκή εποχή, πιθανόν το 510-490 π.Χ., οικοδομήθηκε ο πρώτος
περίπτερος ναός του Ποσειδώνος, η κατασκευή του οποίου δεν ολοκληρώθηκε ποτέ
εξαιτίας της εισβολής των Περσών το 480 π.Χ. Η καινοτομία στο σχεδιασμό του
ναού οδήγησε σε σχεδόν ακριβή επανάληψή του στην Κλασική εποχή. Ο ναός της
Αρχαϊκής εποχής, συνιστά ένα από τα πρώτα δείγματα του «κανονικού», λίθινου,
δωρικού, περίπτερου ναού που απαντούν στον ελλαδικό χώρο. Για την Αττική,
αποτελεί τον πρώτο ναό αυτού του τύπου που οικοδομήθηκε εκτός του κέντρου της
Αττικής. Αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του ναού συμβαδίζουν με τις επιρροές της
Κυκλαδικής αρχιτεκτονικής στην Αττική την περίοδο αυτή. Τη λατρεία στο ιερό του
Ποσειδώνος, μετά την καταστροφή από τους Πέρσες θα εξυπηρέτησε κάποιος
πρόχειρα κατασκευασμένος ναΐσκος, πιθανόν από spolia.
Στην Κλασική περίοδο, η ανέγερση του δεύτερου περίπτερου ναού του Ποσειδώνος,
αυτή τη φορά από μάρμαρο, εντάχθηκε στο Περίκλειο οικοδομικό πρόγραμμα της
αναμόρφωσης των κατεστραμμένων από τους Πέρσες ιερών. Ο δεύτερος, μνημειακός
ναός του Ποσειδώνος στο Σούνιο (444-440 π.Χ.) υιοθέτησε σχεδόν απαράλλαχτη την
κάτοψη του προκατόχου του αλλά ενσωμάτωσε σε τέτοιο βαθμό στοιχεία της
κυκλαδικής αρχιτεκτονικής, ώστε θεωρήθηκε πιθανή η εργασία κυκλαδικού
εργαστηρίου σε αυτόν. Η επιλογή ιωνικών στοιχείων, όπως της ανάγλυφης, ιωνικής
ζωφόρου του ανατολικού πτερού απέδωσαν το ναό στον αποκαλούμενο
«Αρχιτέκτονα του Θησείου», ενώ στην πραγματικότητα συνιστούν την έκφραση του
αττικού ιδιώματος που αναπτύχθηκε στην αρχιτεκτονική της περιόδου αυτής στην
Αττική. Οι ιδιαιτερότητες της κάτοψης και διακόσμησης του ναού του Ποσειδώνος
τον κατατάσσουν στους πλέον σημαντικούς ναούς για την εξέλιξη της ελληνικής
αρχιτεκτονικής.
Η παρακμή του ιερού από τη Ρωμαϊκή περίοδο κι εξής οδήγησε στην εγκατάλειψη
και κατάρρευση του μεγαλύτερου μέρους του ναού. Μέλη του μεταφέρθηκαν στην
Αγορά της Αθήνας και στους νεώτερους χρόνους σε χώρες του εξωτερικού. Το
ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων περιηγητών για τις αρχαιότητες εκφράστηκε με
απεικονίσεις του ναού και αναφορές σε αυτόν, αλλά και με αρπαγή του οικοδομικού
υλικού του. Στη νεώτερη εποχή, οι έρευνες για την αρχιτεκτονική του ιστάμενου
ναού οδήγησαν σε μερική αναστήλωσή του, η οποία προσέδωσε στο ιερό τη
σημερινή του εικόνα.
(EL)
The purpose of this thesis is to examine the architectural characteristics of the two
temples of Poseidon at Sounion. From the primary, original construction of the temple
during the early Archaic period, one practically intact kouros, as well as fragments of
at least another three have been discovered. During the latter Archaic period,
estimated circa 510-490 BC, construction of the first peripteral temple of Poseidon
was begun but was not completed due to the Persian invasion in 480 BC. The
innovative design of the temple was repeated almost in its entirety during the
Classical period. The archaic temple of Poseidon at Sounion is an indicative
example of the early specimens of “canonical” Doric peripteral temple as seen in
Greece. In the case of Attica, it is the first temple of its type that was constructed in
the city outskirts. The temple architectural details are indicative of the influence of the
Cycladic architecture of this period in Attica. As a result of the destruction caused
during the time of the Persian war, worshippers used a makeshift, temporary shrine,
probably constructed from spolia.
During the Classical period, reconstruction of the second peripteral temple of
Poseidon, now using marble, was integrated in the overall reformation of the
destroyed by the Persians parts of the temple. The original architectural plan in its
entirety was adhered to in the reconstruction of the monumental temple of Poseidon at
Sounion (444-440 BC), in addition to utilisation of cycladic architectural elements
that suggest the cooperation of a cycladic workshop during construction. The use of
ionic elements, such as the ionic frieze of the east pteron, give the impression that the
so-called “Theseum Architect” was responsible for its design, while in reality, they
are indicative of the architectural elements used during this period in Attica. The
particularities of the architectural plan, design and decoration used on the temple of
Poseidon, classify it as one of the most important temples as far as the evolution
of hellenic architecture is concerned.
The deterioration of the temple from the Roman period to the present led to the
abandonment and subsequent collapse of the larger part of the temple. Certain parts of
the temple have been moved to the Athenian Agora, while more recently, parts were
taken to foreign countries. Numerous illustrations and references to the temple have
been made, due to the wide interest of both Greek and foreign travellers in ancient
artifacts and architecture, however also parts of the materials used for its construction
have been seized and removed from their original site. In recent times, research in the
architecture of the still-standing parts of the temple has been instrumental in its
restoration and present-day image.
(EN)
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
