Η παρούσα διατριβή χρησιμοποιεί τη φιλοσοφία της ψυχολογίας του Franz Brentano και του Georges Politzer προκειμένου να ασκήσει κριτική στην επικρατούσα ψυχολογία και να δει πώς διαφέρει από άλλα πεδία εντός του κλάδου. Ο Brentano χαρτογραφείται μέσα από την εστίασή του στην προθετικότητα και την εσωτερική αντίληψη και τα θεμέλια που θέτει για μια εμπειρική ψυχολογία. Ο Politzer θεωρείται ως επέκταση και εντατικοποίηση της σκέψης του Brentano μέσω της έμφασής του στη συγκεκριμένη εμπειρία και το ανθρώπινο «δράμα» και της κριτικής του στον φορμαλισμό και την αφαίρεση της επικρατούσας ψυχολογίας. Τα δύο συστήματά τους μπορούν να συνυπάρξουν, καθώς και τα δύο υπογραμμίζουν τη σημασία της προοπτικής του πρώτου προσώπου και η διερεύνηση της εσωτερικής αντίληψης μπορεί και πρέπει να συνυπάρξει με την εξέταση του ανθρώπινου δράματος. Η σκέψη του Brentano και του Politzer αξιοποιείται στη συνέχεια για την εξέταση του σύγχρονου ψυχολογικού παραδείγματος. Ακολουθώντας τον χαρακτηρισμό των Baudrillard και Teo, η ψυχολογία θεωρείται ως μια υπερ-επιστήμη (hyper-science), η οποία, μέσω της υπερβολικής έμφασης στην ποσοτική μεθοδολογία και μιας ορισμένης έλλειψης θεωρητικοποίησης, υποστηρίζει τη αναγωγή (reduction) της προθετικότητας και της έννοιας του προσώπου (personhood), την παράκαμψη της υποκειμενικότητας και επιβάλλει μια ηγεμονική, τεχνική γλώσσα πάνω στην πρωτοπρόσωπη προοπτική του υποκειμένου, η οποία θεωρείται απλώς θόρυβος. Η κριτική αυτή υπερασπίζεται μέσω μιας εννοιολογικής και ιστορικής ανάλυσης. Στη συνέχεια, εξετάζονται άλλα πεδία της ψυχολογίας, τα οποία, επειδή ασκούν επίσημη κριτική στην κυρίαρχη ψυχολογία και επειδή εστιάζουν στην ποιοτική μεθοδολογία, στην προοπτική του πρώτου προσώπου και στην προσωπικότητα/υποκειμενικότητα, χαρακτηρίζονται ως «Άλλες ψυχολογίες»: Ψυχανάλυση, κριτική ψυχολογία, θεωρητική/φιλοσοφική ψυχολογία, ανθρωπιστική ψυχολογία. Τέλος, συζητούνται εν συντομία διάφοροι τρόποι με τους οποίους μπορεί να μετασχηματιστεί η ψυχολογία: μεθοδολογικός ή εξηγητικός πλουραλισμός, ενίσχυση της φιλοσοφικής ψυχολογίας ή πλήρης αλλαγή των μεθόδων και των αντικειμένων της έρευνας. Η σκέψη του Brentano και του Politzer αποδεικνύεται ζωτικής σημασίας τόσο ως αρνητική κριτική όσο και ως θετική θεμελίωση των φιλοσοφικών βάσεων για την ψυχολογική διερεύνηση της έννοιας του προσώπου και της πρωτοπρόσωπης εμπειρίας.
(EL)
This thesis uses Franz Brentano’s and Georges Politzer’s philosophy of psychology in order to offer a critique of mainstream psychology and see how it differs from other fields within the discipline. Brentano is mapped out through his focus on intentionality and inner perception and the foundations he lays for an empirical psychology. Politzer is seen as an extension and intensification of Brentano’s thought through his emphasis on concrete experience and the human ‘drama’ and his critique of the formalism and abstraction of mainstream psychology. Their two systems can coexist, as they both highlight the importance of the first- person perspective and the investigation of inner perception can and must coexist with the examination of the human drama. Brentano’s and Politzer’s thought is then utilized to examine the modern psychological paradigm. Following Baudrillard’s and Teo’s characterization, psychology is seen as a hyper-science, which, through an over-emphasis on quantitative methodology and a certain lack of theorizing, endorses a reduction of intentionality and personhood, a bypassing of subjectivity and imposes a hegemonic, technical language over the subject’s first-person perspective, which is just viewed as noise. This critique is defended through a conceptual and historical analysis. Subsequently, other fields within psychology are examined, which, because they offer an official critique of mainstream psychology and because they focus on qualitative methodology, the first-person perspective and personhood/subjectivity, are labelled as ‘Other psychologies’: Narrative, phenomenological, discursive psychology, psychoanalysis, critical psychology, theoretical/philosophical psychology, humanistic psychology. Lastly, various ways psychology can be transformed are briefly discussed: methodological or explanatory pluralism, a strengthening of philosophical psychology or a complete change in the methods and the objects of investigation. Brentano’s and Politzer’s thought is proved to be vital both as a negative critique and as a positive laying of philosophical foundations for psychological investigation of personhood and first-person experience.
(EN)
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
