Όταν στον βυζαντινό θρόνο της Κωνσταντινούπολης ανήλθε το 1391 ο Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος (1391-1425), η βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν ένα αποδυναμωμένο μικρής έκτασης κράτος, αγωνιζόμενο εναγωνίως σε Ανατολή και Δύση και συμπιεζόμενο από την οθωμανική επεκτατικότητα και τις λατινικές δυνάμεις. Χαρακτηριστική ήταν, επίσης, η προϊούσα αποκέντρωση της κεντρικής εξουσίας, η οικονομική κατάρρευση, καθώς και η στρατιωτική ανεπάρκεια του βυζαντινού κράτους η οποία διαπιστώνεται ήδη από τις αρχές του 14ου αι. Παράλληλα, το ήδη βεβαρημένο αυτοκρατορικό έργο του βυζαντινού αυτοκράτορα επιβαρύνονταν και από την υποχρέωση της υποτέλειας στον οθωμανό σουλτάνο, η οποία –από το 1374 και μετά– έπληττε καταλυτικά την οικονομική και στρατιωτική ισχύ του Βυζαντίου, αλλά και το κύρος της κεντρικής εξουσίας στην διεθνή πολιτική σκηνή. Έχοντας πλήρη επίγνωση αυτής της κατάστασης ο Μανουήλ Β΄ –και ιδιαίτερα μετά την πρόσκληση των υποτελών στον οθωμανό σουλτάνο χριστιανών ηγεμόνων της βαλκανικής χερσονήσου στις Σέρρες το 1393/94 από τον Βαγιαζήτ Ι (1389-1403)– αποφάσισε να εγκαταλείψει «την πολιτική του κατευνασμού» απέναντι στους Οθωμανούς που είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο (1341-1391) και να υιοθετήσει μια πολιτική αντίστασης στους Τούρκους. Ως εκ τούτου ο Βαγιαζήτ I κινήθηκε επιθετικά εναντίον της Κωνσταντινούπολης, υποβάλλοντάς την σε έναν πολύχρονο αποκλεισμό από στεριά και θάλασσα, ο οποίος έμελλε να διαρκέσει για οκτώ περίπου χρόνια (1394-1402). Υπό το βάρος της πολιορκίας ο Μανουήλ Β΄ με παρότρυνση της Βενετίας θα ακολουθήσει μια νέα πολιτική, θεμέλιο της οποίας υπήρξε η διαρκής έκκληση προς τη Δύση για οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Στο πλαίσιο αυτό ο βυζαντινός αυτοκράτορας, μετά την αποτυχία της σταυροφορίας της Νικοπόλεως το 1396, θα αποστείλει πρεσβείες στα 1397/98 προς τους ηγεμόνες της Γαλλίας και της Αγγλίας και στον πάπα της Ρώμης Βονιφάτιο IX (1389-1404) ˙ ομοίως με την υποστήριξη του πατριάρχη Αντωνίου Δ΄ (1389-1390, 1391-1397) θα αποστείλει πρεσβείες στον μητροπολίτη της Ρωσίας Κυπριανό. Καθώς όμως οι εκκλήσεις του δεν είχαν την αναμενόμενη ανταπόκριση, η κρίσιμη κατάσταση της πολιορκούμενης βυζαντινής πρωτεύουσας και του Βυζαντίου εν γένει οδήγησε τον Μανουήλ Β΄ στην επιλογή της πρακτικής της αυτοπρόσωπης διπλωματίας, παρόλο που σύμφωνα με τις αρχές της βυζαντινής πολιτικής ιδεολογίας η προσωπική διπλωματία εθεωρείτο ανάρμοστη και υποτιμητική για το πρόσωπο του βυζαντινού αυτοκράτορα. Έτσι, ο Μανουήλ Β΄ θα ηγηθεί ενός διπλωματικού ταξιδιού (1399-1402) στην Ιταλία (1399-1400), στην Γαλλία (1400, 1401-1402) και στην Αγγλία (1400-1401), προκειμένου να ενδυναμώσει την προσπάθειά του για την εξασφάλιση μιας σημαντικής οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας στα κέντρα της δυτικής Ευρώπης. Δυστυχώς, όμως, οι προσδοκίες του παρέμειναν ανεκπλήρωτες και το προσωπικό του ταξίδι ανεπιτυχές, καθώς ο αυτοκράτορας κατάφερε να εξασφαλίσει μόνο ασαφείς υποσχέσεις και ελάχιστη οικονομική βοήθεια για την σωτηρία της Κωνσταντινούπολης, η οποία θα επέλθει χάρη στην απροσδόκητη ήττα του Βαγιαζήτ I από τον Ταμερλάνο στην μάχη της Άγκυρας (28 Ιουλίου 1402).
(EL)
When Manuel II Palaeologos (1391-1425) ascended the byzantine throne in 1391, the Byzantine Empire was a weak, shrunk in extent state that struggled anguishly in the East and the West and pressured from the ottoman expansionism and the Latin powers. Moreover, the constant decentralization of the central authority, the economic collapse as well as the military inadequacy of the Byzantine State that had been observed from the beginning of the fourteenth century were distinctive. Alongside, the already heavy imperial duty of the byzantine emperor was aggravated by the obligation of vassalage to the ottoman sultan which –from 1374 onwards– not only did it strike decisively the financial and the military power of Byzantium, but also the prestige of the central authority in the international political scene. Manuel II, being fully aware of this situation –especially after the invitation of the christian leaders of the Balkans, subjugated to the ottoman sultan, in Serres in 1393/94 from Bayezid I (1389-1403)– decided to abandon «the policy of appeasement» against the Ottomans, which he had inherited from his father John V Palaeologos (1341-1391), and adopt a policy of resistance to the Turks. As a result, Bayezid I attacked Constantinople subjecting the city to a long-standing blockade from land and sea that lasted approximately eight years (1394-1402). Under the burden of the siege Manuel II with the encouragement of Venice, will follow a new policy, the base of which became the constant appeal towards the West for financial and military aid. In this frame, the byzantine emperor, after the failure of the crusade of Nicopolis in 1396, will dispatch delegates in 1397/98 to the rulers of France and England and to the pope Boniface IX (1389-1404) ; similarly, with the support of the patriarch Antonios IV (1389-1390, 1391-1397) he will send delegates to the metropolitan of Russia Kyprianos. But as his appeals fail to have the expected response, the crucial condition of the beleaguered byzantine capital and of Byzantium in general, has led Manuel II to the selection of the personal diplomacy practice, even though according to the principles of the byzantine political ideology, personal diplomacy was considered unbecoming and degrading for the byzantine emperor. Thus, Manuel II will lead a diplomatic journey (1399-1402) in Italy (1399-1400), France (1400, 1401-1402) and England (1400-1401), in order to strengthen his efforts for a considerable financial and military securing of aid in the centers of western Europe. Unfortunately, his expectations remained unfulfilled and his personal journey unsuccessful, as the emperor managed to secure only vague promises and little financial aid for the rescue of Constantinople, which will ensue due to the unexpected defeat of Bayezid I from Tamerlane in the battle of Ancyra (28 July 1402).
(EN)
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
